Τί Είναι η Συνείδηση; (μέρος δεύτερο)

 

Τί Είναι η Συνείδηση; (μέρος δεύτερο)

Του Χρύσανθου Θεοχάρη

Συνειδήσεις και Συνειδήσεις

Όπως είδαμε στο πρώτο μέρος της Βιβλικής μας μελέτης, υπάρχει μια έμφυτη λειτουργία μέσα στα πλαίσια της ενιαίας προσωπικότητας του κάθε ανθρώπου, με την έννοια της «Εφαρμογής» η οποία χρησιμοποιείται για τη βιωματική καταγραφή περιεχομένων / επιδράσεων από όλα εκείνα τα πρόσωπα, εμπειρίες και καταστάσεις που απ’ την αρχή της ζωής αφήνουν το αποτύπωμά τους στην «ψυχή» του κάθε ανθρώπου. Μιλάμε για μια δυναμική ή διαδικασία που είναι βασικό στοιχείο της Βιβλικής Ανθρωπολογίας η οποία είναι περίπου απόλυτα συμβατή με τις αρχές της Ψυχολογίας. Τα θέματα αυτά θα συνεχίσουν να απασχολούν τα «Θεολογήματα» για το λόγο ότι μας βοηθούν να καταλάβουμε σε βάθος τη φύση μας και να βελτιώσουμε την πορεία μας και τη σχέση μας με τον Πλάστη μας.

Δεν υπάρχει μια Συνείδηση για όλους

Δεν είναι όλες οι συνειδήσεις ίδιες

Δεν έχουν όλες οι συνειδήσεις το ίδιο περιεχόμενο

Στα εδάφια της Καινής Διαθήκης που παραθέτονται στη συνέχεια – ολόκληρα – μπορούμε να δούμε πως η συνείδηση κάποιου χαρακτηρίζεται ανάλογα με το ποιόν του ανθρώπου που έχει τη συγκεκριμένη ποιότητα συνείδησης. Όπως είδαμε, η συνείδηση του Παύλου ήταν σε κάθε περίπτωση «αγαθή» γιατί ήταν διαρκώς ενημερωμένη και επικαιροποιημένη και ο Παύλος την σεβόταν και την ακολουθούσε πιστά – κατά το ανθρωπίνως δυνατό.  Άλλοι όμως; Δυστυχώς, οι πιο πολλοί άνθρωποι δεν έχουν μάθει να ακούν τη συνείδησή τους. Βασικά δεν έχουν ιδέα περί τίνος πρόκειται, πώς λειτουργεί, πώς επηρεάζει τη ζωή τους. Έτσι δεν παίρνουν στα σοβαρά την εσωτερική «φωνούλα» που προσπαθεί να τους κατευθύνει προς τη «σωστή» κατεύθυνση – πάντα με βάση τη συγκεκριμένη συνείδηση και τη συγκεκριμένη στιγμή. Ανάλογα λοιπόν με τον τρόπο που κάποιος αντιμετωπίζει αυτόν τον προσωπικό εσωτερικό βιωματικό οδηγό, κατά πόσο τον σέβεται ή τον αγνοεί, κυρίως όμως κατά πόσο φροντίζει για την καθαρότητά του και την επικαιροποίηση του τροφοδοτώντας τον με υγιή Βιβλικά και άλλα χρήσιμα στοιχεία και επιδράσεις, ανάλογα με όλα αυτά η συνείδησή του θα ανήκει σε μια απ’ τις παρακάτω «κατηγορίες». Λογικά όσοι δέχονται την αυθεντία της Βίβλου δεν μπορούν να διαφωνήσουν με όλα αυτά τα σαφή εδάφια. Το γράφω αυτό γιατί για τους περισσότερους … «δεν πα’ να λέει η Βίβλος, εγώ πιστεύω ….». Εντάξει, δεν το λένε έτσι, αλλά στην πράξη αυτό συμβαίνει. Έχουμε λοιπόν:

«αγαθή» - Α Τιμόθεο 1:5, 19 –

«Κι ο σκοπός αυτής της παραγγελίας είναι η αγάπη, που προέρχεται από καθαρή καρδιά, από αγαθή συνείδηση κι από ειλικρινή πίστη»….

«Κράτα την πίστη και την αγαθή συνείδηση. Αυτή τη συνείδηση που μερικοί την απέρριψαν και ναυάγησαν στην πίστη».

Τελικά είναι θέμα προσωπικής επιλογής τί θα κάνω με τη συνείδηση με την οποία έφτασα μέχρις εδώ: μου την «κληροδότησαν» γονείς και πρώιμες εμπειρίες, πρόσθεσα τα δικά μου στοιχεία, μπήκα στο δρόμο του Θεού. Μετά αποφάσισα πως όλα αυτά θέλω να τα αφήσω πίσω, «απορρίπτω» τη συνείδησή μου και «πάω γι’ άλλα». Μέχρις όμως να προκύψει μια καινούργια (έκδοση) συνείδηση – κι έχει ο Θεός, που λέμε – υπάρχουν κλυδωνισμοί.

«καθαρή» - Εβραίους 13:18

“Να προσεύχεστε για μας. Φυσικά, είμαστε βέβαιοι πως έχουμε καθαρή τη συνείδησή μας, αφού σε κάθε περίπτωση θέλουμε να συμπεριφερόμαστε όπως πρέπει.”

«πονηρή συνείδηση» = κακή συνείδηση = πονηρές διαθέσεις - Εβραίους 10:22

“Ας πλησιάζουμε το Θεό με ειλικρινή διάθεση και με βεβαιότητα στην πίστη μας, με την καρδιά καθαρή από τις κακές διαθέσεις [ῥεραντισμένοι τὰς καρδίας ἀπὸ συνειδήσεως πονηρᾶς]”.

«πωρωμένη» - Α Τιμόθεο 4:2

«Θα παρασυρθούν από απατεώνες και υποκριτές που έχουν πωρωμένη τη συνείδησή τους»

Η βασική έννοια του «πωρώνω» είναι «στερώ από κάποιον τα ηθικά του κριτήρια, τον κάνω τελείως αναίσθητο από ηθική άποψη: Πωρωμένος άνθρωπος. Πωρωμένη συνείδηση. Κάποιος συστηματικά παραβλέπει, αδιαφορεί, αγνοεί, καταπιέζει τη συνείδησή του και τους ελέγχους της μέχρι που την αναισθητοποιεί.

«μολυσμένη» - Τίτον 1:15

“Για τους καθαρούς όλα είναι καθαρά. Για τους μολυσμένους όμως και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό, γιατί και το μυαλό τους κι η συνείδησή τους είναι μολυσμένα.”

Λοιπόν; Σε ποιόν απ’ τους παραπάνω «τύπους» πιστεύεις πως ανήκει η δική σου συνείδηση; Η ερώτηση είναι ρητορική. Ποιος και πώς μπορεί να ισχυριστεί πως η συνείδησή του είναι καθαρή και αγαθή; Μήπως επειδή μου λέει «μπράβο»; Μα ακόμη και μια «μολυσμένη» ή «πωρωμένη» συνείδηση «μπράβο» λέει σ’ όλους όσοι κλέβουν το διπλανό τους και το Κράτος, που λένε ψέματα και κάνουν πράγματα που είναι σαφώς ανήθικα! Γι’ αυτό το ρόλο «εκπαιδεύτηκε», αυτή τη «μόρφωση» πήρε στα διάφορα «σχολεία» που πήγε και τα «σεμινάρια» που παρακολούθησε. Είναι ο έπαινος αυτός που κάνει τον «Ελληναρά» να αισθάνεται «και ο πρώτος», «ο μάγκας»! Τώρα τί ζημιά προκαλείται στα «βάθη της ύπαρξής του, αυτό είναι κάτι που θα δούμε στις συνέχειες της μελέτης μας.

Πώς αναπτύσσεται/διαμορφώνεται η καθαρή συνείδηση;

1.Ρωμαίους 12:1-2 – «πνευματική λατρεία» αέναη

“Ο Θεός, αδερφοί, μας έδειξε το έλεός του. Σας παρακαλώ, λοιπόν, να του προσφέρετε όλο τον εαυτό σας θυσία ζωντανή, άγια, ευπρόσδεκτη στο Θεό. Αυτή είναι η πραγματική πνευματική σας λατρεία. Μην προσαρμόζεστε στη νοοτροπία αυτού του κόσμου, αλλά να μεταμορφώνεστε συνεχώς προς το καλό, αποκτώντας το νέο φρόνημα του πιστού. Έτσι θα μπορείτε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το καλό και αρεστό στο Θεό και τέλειο.”

Σύντομη ανάλυση

Δεν υπάρχει τίποτε το «καλογερίστικο» στην περικοπή αυτή. Ο άνθρωπος που περιγράφεται εδώ ζει στον κόσμο, δεν του ζητείται να απαρνηθεί ουσιαστικά τίποτε – τουλάχιστον όχι όλα αυτά που απαγορεύουν οι φανταμενταλιστικοί (=θεμελιοκρατικοί) κύκλοι. Οι διευκρινίσεις είναι απαραίτητες, αλλά όχι με λίγα λόγια – χρειάζονται πολλά λόγια τα οποία θα πρέπει να περιμένουν.

Όλα τα ρήματα στο κείμενο και στη μετάφραση είναι σε χρόνο ενεστώτα διαρκείας, δεν πρόκειται δηλαδή για περιστασιακή διάθεση, αλλά μόνιμη πρόθεση και τρόπος ζωής.

να του προσφέρετε … μην προσαρμόζεστε … να μεταμορφώνεστε … έτσι θα μπορείτε να διακρίνετε …

Αυτό σε καμιά περίπτωση ΔΕΝ σημαίνει πως αποκλείονται τα λάθη και τα σκοντάμματα, μάλλον θεωρούνται δεδομένα. Ο Θεός γνωρίζει ότι «χούς εσμέν» [είμαστε χώμα], επειδή όμως είμαστε και επιθυμούμε να μένουμε «εν Χριστώ», η χάρη του Θεού καλύπτει τα πάντα και εξακολουθούμε να είμαστε αγαπημένα παιδιά του (οι «λεπτομέρειες» σε άλλη μελέτη).

Η προτροπή που γίνεται στον πιστό είναι να συνειδητοποιήσει πως ολόκληρη η ζωή του 24/7 (=24 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την εβδομάδα) βιώνεται σαν μια διαρκής προσφορά ζωντανής θυσίας προς το Θεό: «Αυτή είναι η πραγματική πνευματική σας λατρεία». Ακόμη και όταν δεν «πηγαίνει στην εκκλησία», η θυσία του και η λατρεία του συνεχίζεται. Όχι δηλαδή για 1 ή 2 ή 3 ώρες την εβδομάδα, που πιστεύει το 99% εκείνων που ομολογούν Χριστό - και από κει και πέρα είμαστε «στο δικό μας χώρο» έξω απ’ τη δικαιοδοσία του Θεού!!!

Με τέτοιο πνεύμα και τέτοια φιλοσοφία, ο πιστός, απ’ τη μια αντιστέκεται στην κυρίαρχη υλιστική και «αθεϊστική» νοοτροπία που κυριαρχεί παντού, απ’ την άλλη μπαίνει στα καινούργια πνευματικά καλούπια που έχει προετοιμάσει ο Θεός για τους δικούς του και σταθερά και επίμονα προσαρμόζει την προσωπικότητά του στα καλούπια αυτά, και αποκτά καινούργια φρονήματα, που σημαίνει πως η συνείδησή του αναμορφώνεται και μεταμορφώνεται ώστε από καινούργια οπτική να είναι σε θέση να διακρίνει τί είναι καλό και αρεστό στο Θεό.

2. Εβραίους 5:12-14 – «εξάσκηση των αισθητηρίων οργάνων»

“Γι’ αυτό το θέμα, πολλά μπορούμε να σας πούμε. Είναι όμως δύσκολο να εξηγηθούν, γιατί δε δείχνετε προθυμία να τα καταλάβετε. Εσείς έπρεπε να ήσασταν δάσκαλοι έπειτα από τόσον καιρό. Παρ’ όλα αυτά έχετε πάλι ανάγκη να διδαχτείτε και τα βασικά ακόμα στοιχεία του λόγου του Θεού. Καταντήσατε να έχετε ανάγκη από γάλα κι όχι από στέρεη τροφή. Γιατί όποιος τρέφεται με γάλα δεν έχει την πείρα να διακρίνει το καλό από το κακό, αφού είναι ακόμα νήπιος. Η στέρεη τροφή είναι για τους ωρίμους, οι οποίοι με τη συνεχή χρήση έχουν εξασκήσει τα αισθητήρια όργανά τους, για να μπορούν να διακρίνουν το καλό απ’ το κακό.”

Το βρίσκω απαραίτητο να επισημάνω το αυτονόητο για να αποφύγουμε το ενδεχόμενο κάποιος να εκλάβει τις λέξεις με την κυριολεκτική τους έννοια: γάλα = βασική διδασκαλία – στέρεη τροφή = προχωρημένη διδασκαλία – νήπιος = πολύ νέος [ή στάσιμος] στη Χριστιανική πίστη – αισθητήρια όργανα = πνευματικά αισθητήρια όργανα, με μεταφορική έννοια, χωρίς καμιά αντιστοιχία προς τα σωματικά μας αισθητήρια όργανα.

Το πρώτο και κυριότερο πράγμα που αναδεικνύει η περικοπή αυτή είναι πως η πνευματική ηλικία δεν έχει καμιά σχέση με τα χρόνια που πέρασαν από τότε που κάποιος ενώθηκε με το Χριστό. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων έχει μείνει ουσιαστικά σε μια νηπιότητα διαρκείας. Το «ξέρεις πόσα χρόνια έχω εγώ στην πίστη;» δείχνει πνευματική αμορφωσιά. Πνευματικές δεξιότητες, βάθος πίστης, ωριμότητα και πνευματικότητα, όλα κοντά στο μηδέν. Αιτία η «νωθρότητα ακοής» που σωστότατα αποδίδεται με το «δε δείχνετε προθυμία να τα καταλάβετε». Αδιαφορία με άλλα λόγια που αποτελεί την κύρια αιτία του «πνευματικού νανισμού». Και όσο για ανάπτυξη Χριστιανικής Συνείδησης, ούτε λόγος να γίνεται.

Επίσης, αντίθετα με όσα πιστεύουν πολλοί – στα λόγια τουλάχιστον, γιατί στην πράξη δεν το πολύ-πιστεύουν αλλά και αυτό δεν το αναγνωρίζουν ή τουλάχιστον δεν το συνειδητοποιούν – για την πνευματική αύξηση του κάθε πιστού ατομικά ή κυρίως για την μη-αύξηση την ευθύνη δεν την έχει ο Θεός και το Άγιο Πνεύμα. Την έχει κατά κύριο λόγο ο κάθε πιστός προσωπικά, σε αντιστοιχία πάντα με τις επιλογές και τις δυνατότητες που έχει. Όμως τη μεγαλύτερη ευθύνη σίγουρα την έχουν όλοι εκείνοι που στα πλαίσια της τοπικής εκκλησιαστικής κοινότητας έχουν τη διττή διακονία «του ποιμένα και δασκάλου» και έργο των οποίων είναι «να καταρτίζουν τους πιστούς για το έργο της διακονίας, ώστε να οικοδομείται το σώμα του Χριστού» (Εφεσίους 4:11-16). Σ’ αυτό υπάρχει μεγάλη υστέρηση με αποτέλεσμα να λέει ο καθένας ό,τι θέλει, ό,τι «κληρονόμησε» και ό,τι του έρχεται – χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανένα και χωρίς κανένας να έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει τα λεγόμενά του. Πάρα πολλοί πιστεύουν πως είναι θεόπνευστοι και δεν χρειάζονται διδασκαλία και καθοδήγηση. Πολύ λίγους θα συναντήσετε που να γνωρίζουν τον τρόπο μελέτης της Βίβλου και ακόμη λιγότερους που επιθυμούν πραγματικά να μάθουν τί στ’ αλήθεια διδάσκει η Βίβλος!!!

Ευτυχώς όμως δεν είναι όλοι με «τεμπέλικα και περήφανα αυτιά». Υπάρχουν και οι «τέλειοι» = ώριμοι. Πρόκειται για εκείνους που πήραν στα ζεστά τη σχέση τους με τον Κύριο και με σταθερά, συνεχή και συνεπή βήματα προχώρησαν στην ωριμότητα. Έτσι τώρα μπορούν να τρέφονται με τη «στέρεη τροφή [που] είναι για τους ώριμους» και να αυξάνονται στην επίγνωση και τη σωστή κρίση.

3. Φιλιππησίους 1:9-11 -- «η επίγνωση και η σωστή κρίση»

“Η προσευχή μου είναι αυτή: Να μεγαλώνει η αγάπη σας όλο και περισσότερο και να συνοδεύεται από αληθινή γνώση και σωστή κρίση, για να διακρίνετε τι είναι καλό για σας. Έτσι θα είστε καθαροί και χωρίς κατηγόρια την ημέρα που θα μας κρίνει ο Χριστός, πλούσιοι σε καλά έργα που προέρχονται από την πίστη στον Ιησού Χριστό για να δοξάζεται και να υμνείται ο Θεός”.

Το κλειδί βρίσκεται στη φράση του πρωτοτύπου «εν επιγνώσει και πάσει αισθήσει» που σημαίνει «με πλήρη και προχωρημένη γνώση και κατανόηση μαζί με μια ενστικτώδη διαίσθηση και αποτύπωση μιας δεδομένης κατάστασης που δίνει στον ώριμο πιστό την ικανότητα να διακρίνει τί είναι καλό σε κάθε περίπτωση, ώστε να κάνει το καλύτερο δυνατό και να δοξάζεται ο Θεός». Ειδικά η φράση «πάσει αισθήσει» σαφέστατα παραπέμπει στα «αισθητήρια» που είδαμε πιο πάνω στην περικοπή απ’ την προς Εβραίους, ενώ και οι δυο σαφώς υπονοούν και υποδηλώνουν τη Συνείδηση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο Θεός βοηθάει εκείνους που προσπαθούν να ανέβουν τα σκαλοπάτια της ωριμότητας χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα που τους προσφέρει ο Θεός στα πλαίσια της πνευματικής κοινότητας. Όμως δεν είναι δυνατόν να βρίσκονται όλοι στο ίδιο σκαλοπάτι προόδου και οι λόγοι γι’ αυτή την ανομοιομορφία είναι πολλοί.

Δηλαδή …….

Δεν ξεκίνησαν – χρονικά και ηλικιακά - όλοι μαζί,

Δεν έχουν όλοι την ίδια κοινωνική και μορφωτική υποδομή,

Δεν έχουν όλοι τις ίδιες δυνατότητες ή ακόμη και τις ίδιες ευκαιρίες αύξησης,

Δεν έτυχε να έχουν τους ίδιους ή τους κατάλληλους ποιμένες - δασκάλους. Όχι σπάνια οι ποιμένες-δάσκαλοι είναι διορισμένοι, με ανεπαρκή Βιβλικά προσόντα και γνώσεις και διδάσκουν τα της Ομολογίας τους, το οποίο είναι ανασταλτικός παράγοντας,

Δεν έδειξαν όλοι το ίδιο ενδιαφέρον και τον ίδιο ζήλο για αύξηση,

Λίγοι γνωρίζουν πώς μελετούμε ένα κείμενο χρησιμοποιώντας τις πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, τα βιβλία αναφοράς και τα κατάλληλα βοηθήματα.

Σαν αποτέλεσμα, έχουμε διαφορετικές απόψεις σε πολλά θέματα και άγνοια σε άλλα!

Τι γίνεται στην περίπτωση αυτή; Μια απάντηση συνιστά το κεφάλαιο 14 της προς Ρωμαίους Επιστολής του Παύλου.

Ρωμαίους 14: Ενότητα σε Πλαίσια Διαφορετικότητας

“1. Να δέχεστε όποιον έχει ασθενική πίστη, χωρίς να επικρίνετε τις απόψεις του. 2. Για παράδειγμα, ένας πιστεύει πως μπορεί να φάει απ’ όλα, ενώ κάποιος άλλος, που έχει ασθενική πίστη, τρώει μόνο χόρτα. 3. Αυτός που τρώει απ’ όλα, ας μην περιφρονεί εκείνον που δεν τρώει· κι εκείνος που δεν τρώει, ας μην κατακρίνει εκείνον που τρώει, γιατί ο Θεός τον έχει δεχτεί στην εκκλησία του. 4. Ποιος είσαι εσύ που θα κρίνεις έναν ξένο υπηρέτη; Μόνο ο Κύριός του μπορεί να κρίνει αν στέκεται ή όχι στην πίστη του, γιατί ο Θεός έχει τη δύναμη να τον στηρίξει. 5. Άλλοι κάνουν διάκριση ανάμεσα στις μέρες, ενώ άλλοι τις θεωρούν όλες ίδιες. Ας κάνει καθένας ό,τι νομίζει σωστό...... 10. Γιατί λοιπόν εσύ, ο ασθενικός στην πίστη, κατακρίνεις τον αδερφό σου; Κι εσύ ο ισχυρός στην πίστη, γιατί περιφρονείς τον αδερφό σου; .... .... 17. Μην ξεχνάτε πως η βασιλεία του Θεού δεν είναι φαγητά και ποτά, αλλά δικαιοσύνη, ειρήνη και χαρά, που δίνει το Άγιο Πνεύμα.... 19. Ας επιδιώκουμε λοιπόν ό,τι φέρνει την ειρήνη κι ό,τι συντελεί στην πνευματική οικοδομή του συνόλου της εκκλησίας.”

Η υπέροχη αυτή περικοπή της Γραφής αποτελεί δείγμα σοφίας για τον τρόπο που θα πρέπει να διαχειριζόμαστε τις διαφορετικές γνώμες και απόψεις πάνω σε θέματα που υπάρχει μεν σαφής και εμπεριστατωμένη βιβλική τοποθέτηση, χωρούν όμως – προσωρινά και μεταβατικά για λόγους ειρηνικής συνύπαρξης των πιστών - και κάποιες «κατώτερες» απόψεις. Η περικοπή αναφέρεται σε δυο αντιπροσωπευτικά και «καυτά» θέματα που προβλημάτιζαν τους Χριστιανούς της Αποστολικής Εποχής:

Το ένα ήταν:
Μπορεί κάποιος Χριστιανός να τρώει όποια τροφή επιθυμεί χωρίς πνευματικό πρόβλημα ή πρέπει να τρώει μόνο χόρτα;

Το άλλο ήταν:
Είναι όλες οι μέρες της εβδομάδας / του μήνα / του έτους το ίδιο άγιες ή μήπως κάποιες ξεχωρίζουν και είναι πιο άγιες απ’ τις άλλες;

Αυτό που γίνεται σαφές απ’ την αρχή είναι πως ο Παύλος υιοθετεί την «πλατιά» άποψη, αυτή δηλαδή που δίνει μεγαλύτερη ελευθερία επιλογών: Όλες οι τροφές επιτρέπονται και όλες είναι καθαρές από πνευματική άποψη. Όλες οι μέρες του χρόνου είναι το ίδιο άγιες, όλες ανήκουν στον Κύριο και ολόκληρη η ζωή μας θα πρέπει να είναι ζωή ατέλειωτης λατρείας.

Δεν γίνεται εδώ να εξερευνήσουμε τη λογική και το θρησκευτικό παρελθόν εκείνων που δεχόντουσαν τη «μειοδοτική» άποψη. Έτσι κι αλλιώς, δεν επηρεάζει το αντικείμενο αυτής της μελέτης. Να τονιστεί επίσης πως η διαφοροποίηση των «μειοδοτών» γίνεται χωρίς ιδιαίτερη ζημιά. Η προσωρινή παραχώρηση για λόγους «οικονομίας» βοηθάει να πρυτανεύσει η ειρήνη στην Εκκλησία. Σταδιακά, όλοι αυτοί θα αποκτήσουν τη σωστή γνώση και επίγνωση, πάντα όμως θα υπάρχουν οι νεοφώτιστοι που θα κουβαλούν μαζί τους «αποσκευές» απ’ την προηγούμενη φάση της ζωής τους -- και η ζωή συνεχίζεται.

Επειδή και τα δυο αυτά θέματα είναι βιωματικά και συνειδησιακά είναι λογικό και αναμενόμενο να έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα ενώ ταυτόχρονα απαιτούν πίστωση χρόνου για να ενσωματωθούν στη Συνείδηση/Φιλοσοφία Ζωής/Υπερεγώ του ατόμου. Στο μεσοδιάστημα, ο νεοφώτιστος, αυτός «που έχει ασθενική πίστη» = αυτός που δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί σε κάποιες πεποιθήσεις, «κλωτσάει» και κρίνει αρνητικά, κατακρίνει εκείνους που έχουν την προχωρημένη, πιο πλατιά θέση στα θέματα αυτά (εδάφια 3-4, 10α).  Απ’ την άλλη, εκείνος που έχει ωριμάσει και έχει προχωρημένες αντιλήψεις, βλέπει υποτιμητικά («περιφρονεί», στίχος 3) αυτόν που έχει περιοριστικές αντιλήψεις στα θέματα τροφής και διάκρισης ανάμεσα στις μέρες. Με βάση τη διδασκαλία του Παύλου, αυτοί έκριναν πως τέτοια θα έπρεπε να είναι η αντίδρασή τους, προφανώς για να συνετίσουν τους νεοφώτιστους και να τους φέρουν στην «Παύλεια γραμμή».

Στη συζήτηση για τα ειδωλόθυτα ο Παύλος τόνισε πως μπορούμε να φάμε οτιδήποτε γιατί "στον Κύριο ανήκει η γη και καθετί πάνω σ’ αυτήν» - Α Κορινθίους 10:25-26.

Για το θέμα της διάκρισης μεταξύ των ημερών, ο Παύλος γράφοντας προς τους Χριστιανούς της Γαλατίας, εξέφρασε την απογοήτευσή του που έδιναν ξεχωριστή σημασία σε κάποιες μέρες σε βάρος των άλλων (ημερών) – ακολουθώντας δηλαδή κάποιο Ιουδαϊκό ή άλλο εορτολόγιο: «Γιατί δίνετε ξεχωριστή σημασία σ’ ορισμένες μέρες, μήνες, εποχές και χρόνια; Φοβάμαι πως μάταια κοπίασα για σας». - Γαλάτας 4:8-11

Ο στόχος του Παύλου με το τμήμα αυτό της προς Ρωμαίους Επιστολής που σήμερα το έχουμε σαν κεφάλαιο 14 είναι κατά κύριο λόγο να τονίσει το σεβασμό που πρέπει να δείχνουν οι πιστοί για τη Συνείδηση του Άλλου. Ζητάει δηλαδή απ’ όλους να σέβονται εκείνους που ακόμη δεν έχουν ξεπεράσει τα «βαρίδια» που κουβαλούν μαζί τους απ’ τα προηγούμενα Ιουδαϊκά ή Ειδωλολατρικά τους πιστεύω, και ταυτόχρονα ζητάει απ’ αυτούς που έχουν όλα αυτά τα «βαρίδια» να μην κατακρίνουν αυτούς που – σωστά κατά τον Παύλο – δεν έχουν κανένα πρόβλημα να φάνε οποιαδήποτε τροφή και που θεωρούν όλες οι μέρες του χρόνου εξίσου άγιες και ξεχωριστές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος που ο Παύλος κλείνει τη συζήτηση. Λέει λοιπόν πως ευτυχής είναι αυτός που έχει φτάσει σε επίπεδο που να μην κάνει διάκριση ανάμεσα στις τροφές (το ίδιο ισχύει και για τη διάκριση μεταξύ των ημερών). Όσο για εκείνους που συνεχίζουν να διακρίνουν μεταξύ τροφών (και ημερών), τους προτρέπει να μην παρακούσουν/παραβιάσουν τη συνείδησή τους στο στάδιο αυτό. Αν στο στάδιο που η πεποίθηση/πίστη για το συγκεκριμένο θέμα βρίσκεται ακόμη «στα παλιά», να μην βιαστούν να κάνουν αυτά που τους διδάσκουν στις Χριστιανικές συναθροίσεις, παρότι αυτά είναι τα αντικειμενικά σωστά. Αν επιμείνουν να παραβιάσουν τη συνείδησή τους, τότε η συνείδησή τους θα τους κατακρίνει και θα νοιώσουν τύψεις γιατί δεν είχε γίνει ακόμη δική τους προσωπική πεποίθηση=πίστη, δεν είχε δηλαδή ενσωματωθεί στη συνείδησή τους. Και ότι δεν είναι ενσωματωμένο στη συνείδηση κάποιου, τότε ΔΕΝ αποτελεί "πίστη=πεποίθηση" του". Άρα αποτελεί παραβίαση της προσωπικής του συνείδησής, την οποία παραβίαση ο Θεός την καταλογίζει σαν αμαρτία.

Όσο για το Χριστιανό που είναι ξεκάθαρος με τη συνείδησή του και έχει ισχυρή πεποίθηση για τα θέματα αυτά – και για άλλα παρόμοιας φύσης θέματα – δεν θα πρέπει να πιέζει τους άλλους να τα εφαρμόσουν «σώνει και καλά»! Η προσωπική πεποίθησή του ας μείνει ανάμεσα σ’ αυτόν και το Θεό, γιατί αποτελεί υπόθεση προσωπική ανάμεσα σ’ αυτόν και το Θεό. Τι ωραία πράγματα! Τόσο ξεκάθαρα, τόσο Παύλεια και τόσο Βιβλικά, και παρόλα αυτά τόσο «άγνωστα» και ανεφάρμοστα απ’ τις σημερινές εκκλησίες.

Ρωμαίους 14:22-23

“Εσύ έχεις ισχυρή πίστη; Έχε την, αλλά να την ξέρεις εσύ κι ο Θεός. Μακάριος εκείνος που η συνείδησή του δεν του δημιουργεί προβλήματα για την τροφή. Όποιος όμως πιστεύει στη διάκριση των τροφών, αν φάει κάτι απαγορευμένο, θα αισθανθεί ένοχος, γιατί δεν έπραξε κατά την πίστη του. Κι ό,τι δεν προέρχεται από την πίστη του είναι αμαρτία.”

Τα λόγια αυτά που Παύλου είναι σαφέστατα και δεν χωρούν παρερμηνεία. Κάποιο δηλαδή συμπέρασμα στο οποίο έχει καταλήξει κάποιος πιστός σε ένα βιωματικό και συνειδησιακό θέμα με βάση το οποίο έχει αποκρυσταλλώσει μια προσωπική πεποίθηση, δεν θα πρέπει να τον προτρέπουμε ή ακόμη και να τον πιέζουμε να το «διαγράψει» και να το αγνοήσει – παρά το γεγονός ότι μπορεί να είναι λάθος. Παραβιάζοντας κάποιος τη συνείδησή του ή κάνοντας κάτι που ΔΕΝ είναι ριζωμένο στη συνείδησή του είναι αμαρτία.

Συνοψίζοντας Όσα είδαμε για τη Συνείδηση

* Η μελέτη μας για τη Συνείδηση είναι σχεδόν αποκλειστικά Βιβλική, με λίγες αναφορές στην Ψυχολογία του Βάθους.

* Είδαμε πως κάπου βαθιά μέσα στον καθένα μας υπάρχει μια «χάρτα» που τη λέμε Συνείδηση, με βάση την οποία ζούμε τη ζωή μας. Απ’ το παρασκήνιο μας κατευθύνει, μας επαινεί όταν τη σεβόμαστε, μας κατακρίνει όταν την αγνοούμε.

* Καθένας έχει τη δική του «χάρτα» που δεν είναι ίδια με τη «χάρτα» κανενός άλλου.

* Σημαντικότατο: η συνείδηση του ανθρώπου δεν μένει ποτέ ακριβώς η ίδια. Η ζωή την αναθεωρεί. Την ονομάζουμε Υπερεγώ, Ο «Γονιός» Μέσα μας, Η Φιλοσοφία της Ζωής μας, Καρδιά, Φρόνημα, Συνείδηση. Κανένα απ’ αυτά δεν μένει το ίδιο. Κάποια στοιχεία αλλάζουν άμεσα, άλλα χρειάζονται, μικρότερη ή μεγαλύτερη, πίστωση χρόνου.

* ΔΕΝ το κάνουμε συνειδητά με την αυστηρή έννοια της λέξης, όμως όταν γνωρίζουμε πώς «παίζεται το παιχνίδι», θα μπορούσαμε κάπως χαλαρά να επηρεάσουμε την πορεία των πραγμάτων. Όπως διαλέγουμε τις παρέες μας και τις παρέες των παιδιών μας, κάνουμε ουσιαστικά το ίδιο όταν επιλέγουμε τί θα διαβάσουμε, τί θα ακούσουμε, τί θα δούμε, παρεμβαίνουμε δηλαδή ενεργά στην αναθεώρηση ή επικαιροποίηση της συνείδησής μας. Οι πολιτικές, κοινωνικές, φιλοσοφικές, θρησκευτικές και άλλες παράμετροι της Συνείδησής μας είναι λίγο ως πολύ «κινούμενη άμμος».

* Το ότι η συνείδηση είναι εξατομικευμένη σημαίνει πως δεν είναι αλάνθαστη, για τον απλούστατο λόγο ότι είναι η σύνθεση όλων των βιωμάτων μας και των επιδράσεων που δεχτήκαμε μέχρι σήμερα. Το «ακολουθώ τη συνείδησή μου» είναι καλή τακτική κυρίως για να «έχουμε ήσυχη τη συνείδησή μας» και ΟΧΙ για να μην κάνουμε λανθασμένες επιλογές.

* Όταν ακολουθούμε τη συνείδησή μας βρισκόμαστε σε αρμονία με τον εσωτερικό εαυτό μας. Όταν την παραβιάζουμε νοιώθουμε τύψεις και εσωτερική δυσαρμονία. Όμως τόσο η αρμονία όσο και η δυσαρμονία δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάνουμε αντικειμενικά σωστές ή λανθασμένες επιλογές, απλά ότι κάναμε επιλογές που συμφωνούν ή διαφωνούν με τη δική μας συνείδηση. Το τί είναι ηθικό ή ανήθικο είναι εντελώς διαφορετική υπόθεση.

* «Είναι ασφαλής οδηγός η Συνείδηση;». Είναι το ίδιο σαν να ρωτάμε, Είναι ασφαλής οδηγός η Φιλοσοφία Ζωής που ακολουθώ; Είναι ασφαλής η Βασική Κατεύθυνση Ζωής μου; Είναι ασφαλής και αξιόπιστη η όλη ανατροφή που έχω δεχτεί; Σίγουρα είναι το καλύτερο που εγώ σαν άτομο διαθέτω αυτή τη στιγμή. Σε κάποιο βαθμό εξαρτάται από μένα κατά πόσο θα γίνει καλύτερη ή χειρότερη. Εδώ ισχύει το «Με όποιο δάσκαλο καθίσεις, τέτοια γράμματα θα μάθεις». Δεν ξεχνάμε βέβαια τους Κρυφούς Υποβολείς [= πανέξυπνες πλύσεις εγκεφάλου διαφημιστικές, πολιτικές, ιδεολογικές και βάλε] που «αλωνίζουν» σέρνοντας απ’ τη μύτη τις ανυποψίαστες ανθρώπινες μάζες την ίδια στιγμή που οι μάζες αυτές καυχιούνται πως οι αποφάσεις τους και οι επιλογές τους είναι αποκλειστικά δικές τους.

* Η συνείδησή μου είναι τόσο καλή ή τόσο κακή, όσο καλός ή κακός είμαι εγώ σαν άτομο – και το αντίθετο. Δεν γίνεται να είμαι άνθρωπος πονηρός και να έχω αγαθή συνείδηση. Υπάρχει συνείδηση αγαθή, καλή, μολυσμένη, πονηρή, πωρωμένη.

* Στο μεταφυσικό / πνευματικό / θρησκευτικό επίπεδο η καλή Συνείδηση είναι αποτέλεσμα των επιδράσεων που δεχτήκαμε απ’ τη σωστή μελέτη της Αγίας Γραφής, απ’ τα καλά βιβλία και βοηθήματα που χρησιμοποιούμε στη μελέτη μας, απ’ τη διδαχή που πήραμε από καλούς ποιμένες και δασκάλους, απ’ τα καλά πρότυπα που άφησαν τη σφραγίδα τους στη ζωή μας - και μέσα απ’ όλα αυτά τί ρόλο αφήσαμε στο Θεό και στο Πνεύμα Του να παίξει στη ζωή μας και στη διαρκή διαμόρφωση της εσωτερικής μας διάστασης.

* ΕΣΥ τί άνθρωπος είσαι = Τί είδους συνείδηση έχεις; = Ποια είναι η Φιλοσοφία της Ζωής σου;

 

Μία Θυσία για Πάντα

Μία Θυσία για Πάντα 

Του Χρύσανθου Θεοχάρη

Η θυσία του Χριστού είναι ανώτερη των θυσιών της Παλαιάς Οικονομίας και είναι μοναδική και ανεπανάληπτη – απ’ τη δημιουργία του κόσμου μέχρι τη δεύτερη έλευσή του – χρειάζεται μόνο να την επικαλούμαστε με πίστη

Προς Εβραίους 9:23–28

« 23 Όλα όσα συμβολίζουν την ουράνια πραγματικότητα ήταν ανάγκη να καθαρίζονται με τον παραπάνω τρόπο. Τα ίδια όμως τα επουράνια απαιτούν θυσίες ανώτερες απ’ αυτές. 24 Γιατί ο Χριστός δεν μπήκε στα άγια των αγίων που έχτισαν άνθρωποι και που είναι απεικόνιση του ουράνιου θυσιαστηρίου, αλλά στον ίδιο τον ουρανό, για να παρουσιαστεί τώρα μπροστά στο Θεό, μεσιτεύοντας για μας. 25 Ούτε προσφέρει πολλές φορές θυσία τον εαυτό του, όπως συμβαίνει με τον αρχιερέα που εισέρχεται κάθε χρόνο στα άγια των αγίων και προσφέρει ξένο αίμα. 26 Διαφορετικά ο Χριστός θα έπρεπε να είχε πεθάνει πολλές φορές από καταβολής κόσμου. Ενώ τώρα φανερώθηκε μια για πάντα στο τέλος των αιώνων και κατήργησε με τη θυσία του την αμαρτία. 27 Οι άνθρωποι μία φορά πεθαίνουν κι ύστερα κρίνονται από το Θεό.  28 Έτσι κι ο Χριστός, αφού θυσιάστηκε μία φορά για να σηκώσει πάνω του τις αμαρτίες όλων μας, θα εμφανιστεί για δεύτερη φορά, όχι για ν’ αντιμετωπίσει την αμαρτία, αλλά για να σώσει αυτούς που τον προσμένουν»

Ρωμαίους 3:23-26

23 «… όλοι αμάρτησαν και στερούνται της θείας δόξης, 24 και παίρνουν την δικαίωσιν δωρεάν με την χάριν του δια της λυτρώσεως, που έγινε δια του Χριστού Ιησού, 25 τον οποίον ο Θεός προώρισε να είναι, δια μέσου της πίστεως, το όργανον εξιλασμού δια του αίματός του, και τούτο δια να φανεί η δικαιοσύνη του Θεού, επειδή είχε παραβλέψει τας αμαρτίας του παρελθόντος, εις την περίοδον της ανοχής του, 26 δια να φανεί η δικαιοσύνη του εις τον παρόντα καιρόν, ώστε να είναι δίκαιος και συγχρόνως να δικαιώνει εκείνον που πιστεύει εις τον Ιησούν».

Παρατηρήσεις – Επεξηγήσεις

1. Κάθε χρόνο ο Ιουδαίος Αρχιερέας προσέφερε στη Γιορτή του Εξιλασμού στο επίγειο θυσιαστήριο του Ναού που χτίστηκε με χέρια ανθρώπων έναν τράγο σαν εξιλαστήριο θύμα για όλες τις αμαρτίες του Λαού Ισραήλ. Ο Θεός δεχόταν την προσφορά και έδινε τη συχώρεση.       

2. Όμως «το αίμα των ταύρων και των τράγων δεν έχει τη δύναμη να αφαιρεί αμαρτίες» - Εβραίους 10:4.

3. Κάτι λοιπόν δεν πήγαινε καλά με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η συνέπεια της δικαιοσύνης του Θεού γιατί αντί να τιμωρήσει τους αμαρτωλούς και την αμαρτία όπως απαιτούσε η φύση Του, Αυτός έδειχνε ικανοποιημένος με τον «Αποδιοπομπαίο Τράγο». Χρειαζόταν λοιπόν να δει ο κόσμος πως δεν ήταν αυθαίρετη η συχώρεση που έδινε τότε ο Θεός.

4. Ήρθε κατόπιν ο Χριστός και στο τέλος της επίγειας διακονίας του πρόσφερε τον εαυτό του θυσία για τις αμαρτίες όλου του κόσμου – απ’ τη δημιουργία μέχρι τη δεύτερη έλευσή του. Η θυσία αυτή με την ανάληψη του παρουσιάστηκε όχι σε ναό και θυσιαστήριο που κατασκευάστηκαν από ανθρώπινα χέρια, αλλά στο πνευματικό και συμβολικό «πρωτότυπο» Ουράνιο Θυσιαστήριο – Εβραίους 9:23-24.

5. Κάπου εδώ όλα αρχίζουν να μπαίνουν στη σωστή θέση τους. Με την υλοποίηση της θυσίας του Ιησού Χριστού, η οποία παρουσιάστηκε και η οποία είναι η μόνη που μπορεί να ικανοποιήσει απόλυτα τη δικαιοσύνη του Θεού, η κατηγορία εναντίον Του για «άδικη συγχώρηση» διαγράφεται και η δικαιοσύνη Του λάμπει και πάλι. 

ΙΔΟΥ ΠΩΣ: Ο Θεός «έβλεπε» από τότε τον Υιό του στο σταυρό του Γολγοθά, και «χρέωνε» στη μελλοντική θυσία του τις αμαρτίες του Ισραήλ, και όχι μόνο, «ανεχόμενος» και παραβλέποντας ό,τι άξιο τιμωρίας έκαναν. Πριν τη Θυσία του Χριστού δηλαδή ο Θεός έβλεπε προς τα εμπρός, έβλεπε το αίμα του Αμνού στο Γολγοθά και η δικαιοσύνη Του ικανοποιούνταν. Σε αντίθετη περίπτωση, η μόνη άλλη επιλογή θα ήταν «ο Χριστός θα έπρεπε να είχε πεθάνει πολλές φορές από καταβολής κόσμου» - Εβραίους 9:26. Δηλαδή αντί για τον Τράγο θα έπρεπε κάθε χρόνο να θυσιάζεται ο Χριστός - με βάση την ανθρώπινη λογική.

6. Μετά τη θυσία του Χριστού ο αμαρτωλός άνθρωπος βλέπει προς τα πίσω, στο Γολγοθά που «χωρίζει» το χρόνο στα δυο και γίνεται το Κέντρο Σωτηριολογικής Αναφοράς. Με την Πίστη στο Χριστό σαν τη μόνη θυσία που μπορεί να τον ξεπλύνει και να τον κάνει ξανά δίκαιο, φίλο και σε ειρήνη με το Θεό και παίρνοντας την απόφαση να αρχίσει νέα πορεία – αυτό είναι το νόημα της μετάνοιας – ενσωματώνεται απ’ το Θεό στην Εκκλησία που είναι ο Νέος Ισραήλ του Θεού. Ο Θεός απ’ την άλλη, χάρη στη θυσία του Υιού, μπορεί να θεωρείται και να είναι πραγματικά «δίκαιος και συγχρόνως να δικαιώνει εκείνον που πιστεύει εις τον Ιησούν» - σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου στους Ρωμαίους 3:26.

7. Στο βαθμό που συνειδητοποιούμε τις σημαντικές αυτές Βιβλικές αλήθειες σχετικά με τη μια και ανεπανάληπτη θυσία του Ιησού Χριστού και στο βαθμό που τα έθιμα και οι συνήθειες που έχουμε για τις μέρες αυτές δεν μπερδεύουν και δεν θολώνουν την ουσία των αληθειών αυτών στην καρδιά μας ούτε δίνουν άλλη κατεύθυνση στην αγνή μας πίστη, στο βαθμό αυτό και η πορεία μας θα είναι προς τη σωστή κατεύθυνση και θα ανήκουμε όντως σε «αυτούς που τον προσμένουν» - Εβραίους 9:29.

Τα Δώρα και τα Οφέλη της Αμφιβολίας

Τα Δώρα και τα Οφέλη της Αμφιβολίας

Του Χρύσανθου Θεοχάρη

Δεν ξέρω αν σας απασχόλησε ποτέ, θετικά ή αρνητικά, εμένα πάντως με έχει απασχολήσει αρκετά έως πολύ. Ο λόγος για την απόλυτη βεβαιότητα που ισχυρίζονται πως έχουν σχεδόν όλοι όσοι ανήκουν στις – συντηρητικές κατά κανόνα – Χριστιανικές Ομολογίες, για κάποιες απ’ τις βασικές διδασκαλίες της πίστης τους. Δηλώνουν λοιπόν κατηγορηματικά:

Βεβαιότητα ότι υπάρχει Θεός Ιδιαίτερα και άμεσα Προσωπικός

Βεβαιότητα ότι η Βίβλος είναι θεόπνευστη και αλάνθαστη

Βεβαιότητα ότι έχουν εξασφαλισμένη τη Σωτηρία τους

Βεβαιότητα ότι πεθαίνοντας θα πάνε αμέσως στον «Παράδεισο»

Βεβαιότητα ότι υπάρχει Κυριολεκτική Κόλαση

Βεβαιότητα ότι όσοι δεν πιστεύουν στο Χριστό θα πάνε στην Κόλαση

Βεβαιότητα ότι η Δεύτερη Παρουσία του Χριστού είναι Πολύ Κοντά

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, η συζήτηση ΔΕΝ είναι για το αν και κατά πόσο τα παραπάνω είναι ή όχι αντικειμενικές αλήθειες. Το θέμα μας είναι απ τη μια η προχειρότητα και η επιπολαιότητα με την οποία διαμορφώνονται απόλυτες θέσεις, και απ’ την άλλη και κυρίως το δικαίωμα στην επιφύλαξη ή την αμφιβολία και την επιθυμία για περισσότερη μελέτη που διατυπώνει μια μερίδα πιστών. Τέλος, τα καλά και τα οφέλη που προκύπτουν απ’ την επιφύλαξη και την εις βάθος έρευνα που καλλιεργείται σαν αποτέλεσμα.  

Βλέποντας για τι θέματα πρόκειται – [ούτε για τον καιρό πρόκειται, ούτε για προβλέψεις πολιτικών εξελίξεων, ούτε αν θα γίνει κάποιος πόλεμος, ούτε αν θα πρέπει να εμβολιάζουμε τα μικρά παιδιά, ούτε αν θα αυξηθούν οι μεταναστευτικές ροές] αναρωτιέται κανείς πώς είναι δυνατόν να δηλώνει κάποιος πως είναι απόλυτα βέβαιος για όλα αυτά τα τόσο  σημαντικά μεταφυσικά θέματα – και για άλλα πολλά ακόμη; ΔΕΝ είναι τόσο απλά τα πράγματα. Δεν είναι απόδειξη η συνηθισμένη απάντηση “το νοιώθω στην καρδιά μου”!!! Όλοι λίγο πολύ νοιώθουν διάφορα στην καρδιά τους, τα οποία όμως ΔΕΝ είναι αξιόπιστα:

"Aνεξερεύνητα είναι τα βάθη της ανθρώπινης καρδιάς! Είναι τόσο απατηλή και αδιόρθωτη· ποιος μπορεί να τη γνωρίσει σε βάθος;” - Ιερεμίας 17:9

Είναι περίπου βέβαιο πως γι αυτούς που προβάλλουν τέτοιους ισχυρισμούς όλα αυτά αποτελούν σαφείς και αδιαμφισβήτητες διδασκαλίες της Βίβλου. Ο κανόνας που φαίνεται να ισχύει στην περίπτωση αυτή είναι, όσο χαμηλότερη μόρφωση έχει κάποιος, όσο λιγότερα γνωρίζει για τον τρόπο προσέγγισης ένός πολυσύνθετου βιβλίου σαν τη Βίβλο, όσο πιο χαλαρές και ασύνδετες είναι οι γνώσεις του για τη Βίβλο, όσο πιο εύκολα και πρόχειρα «ξεπετάει» κάποιο εδάφιο, και αντίστροφα όσο πιο απόλυτος ήταν αυτός ή αυτοί που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη θρησκευτική του διάπλαση, τόσο πιο πιθανό είναι οι αντιλήψεις του να είναι απόλυτες – και …αλίμονο στο άτομο που θα εκφράσει επιφυλάξεις για όσα αυτός/-ή υπερθεματίζει.

Βλέπετε, όταν πρόκειται για Θεμελιοκράτες (=Φανταμενταλιστές) -  και όχι μόνο γι’ αυτούς - όλα είναι απλά και ξεκάθαρα. Ότι λέγεται ή κυκλοφορεί «στον κόσμο τους» είναι η αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Το ότι υπάρχουν τόσες διαιρέσεις και τόσες επιμέρους Ομολογίες σαν αποτέλεσμα των διαφορετικών απόψεων για το τι διδάσκει η Βίβλος – συχνά πρόχειρων, αυθαίρετων και ταυτόχρονα … αδιαπραγμάτευτων - δεν φαίνεται να τους απασχολεί ή να τους κλονίζει! Όλοι (θα όφειλαν να) γνωρίζουν πως υπάρχει διάσταση απόψεων, μικρή ή μεγάλη, σε πολλά θέματα μεταξύ των διαφόρων Ομολογιών. Κι όμως, όλα αυτά γι’ αυτούς δεν λένε τίποτε! Η ελαφρότητα δηλαδή σε όλο της το μεγαλείο!

Σίγουρα υπάρχουν αρκετοί που έχουν τις επιφυλάξεις τους όταν γίνονται ανταλλαγές απόψεων σε κλειστό κύκλο ή όταν το κλίμα είναι αρνητικό για όσους είναι απόλυτοι στις θέσεις τους. Μεγάλο ρόλο στη βεβαιότητα αυτή παίζουν η διδασκαλία και τα κηρύγματα που έχουν ακούσει ξανά και ξανά και τα οποία επιμένουν πως «θα πρέπει να είμαστε απόλυτα βέβαιοι γι’ αυτά που πιστεύουμε». Τη βεβαιότητα αυτή θα πρέπει να την τονίζουν και προς εκείνους που ευαγγελίζουν με στόχο να τους εντυπωσιάσουν και ταυτόχρονα να τους ενθαρρύνουν να κάνουν και εκείνοι το ίδιο μ’ αυτούς βήμα της πίστης.

Υπάρχει σίγουρα πλειοδοσία στη βεβαιότητα αυτή. Και να αναλογιστεί κανείς πως οι γνώσεις τόσο των δασκάλων τους όσο και των ίδιων των πιστών στα θέματα αυτά είναι περιορισμένες και τα συμπεράσματα εύκολα, τα θέματα όμως είναι μεγάλα και σημαντικά και χρειάζονται σοβαρές μελέτες σε βάθος και μεγάλη βοήθεια. Που όμως δεν υπάρχει γι’ αυτούς ή μάλλον δε σκέφτηκαν ότι μπορεί να υπάρχει ή κι αν υπάρχει αυτοί δεν πιστεύουν πως τη χρειάζονται. Αρκετοί απ’ αυτούς ανήκουν στην κατηγορία εκείνων που πιστεύουν πως ο Θεός τους αποκαλύπτει την αλήθεια απευθείας μέσα απ’ τα όνειρα ή κάποιους άλλους τρόπους. Τι φταίει όμως η Βίβλος που υποτίθεται ότι τη σέβονται κι όμως την ποδοπατούν και την χειρίζονται σαν να είναι πολιτική εφημερίδα; Δεν δικαιολογείται τέτοια κατηγορηματικότητα και βεβαιότητα με τόση ελαφρότητα! Χρειάζεται αυτοσυγκράτηση και ταπεινοφροσύνη, όχι πλειοδοσία η οποία υποβαθμίζει το κύρος του μηνύματός τους αλλά και της ίδιας της Βίβλου.

Θα έλεγα πως το να ομολογήσει κάποιος πιστός πως έχει κάποιες αμφιβολίες ή επιφυλάξεις για κάποια θέματα πίστης θεωρείται από κάποιους περίπου ταυτόσημο της απιστίας και της προδοσίας. Αν τον ακούσουν κάποιοι ομόπιστοι του να κάνει λόγο για επιφυλάξεις και άλλα παρόμοια είναι σίγουρο πως θα του «την πούνε».

Είναι όμως τέτοιοι άνθρωποι πραγματικά βέβαιοι για όσα κατηγορηματικά διαβεβαιώνουν; Για να το εξακριβώσουμε – και αναφερόμαστε κυρίως στα συγκεκριμένα θέματα που αναφέρουμε στην αρχή του άρθρου - ένας τρόπος υπάρχει! Να παρατηρήσουμε τον τρόπο που ζουν, δηλαδή τα γούστα τους, τις επιδιώξεις και τους στόχους τους στη ζωή, τον ανθρωπισμό τους, την κοινωνική συμπεριφορά τους, τη σχέση τους με το χρήμα, αν κρύβουν εισοδήματα, αν είναι συνεπείς στην εργασία τους κλπ. κλπ.

Στη Θεσσαλονίκη που ζούσα πριν «κάμποσα» χρόνια σχεδόν έφηβος ακόμη, άκουσα για πρώτη φορά τη φράση «κούφια καρύδια», φράση που αναφερόταν σε μέλη Εκκλησιών που τα λόγια τους δεν είχαν αντιστοιχία με τη ζωή τους! Όταν η ζωή κάποιου δείχνει κοσμικότητα και απουσία πνευματικότητας πώς μπορεί να ισχυριστεί, εννοώ στα σοβαρά να ισχυριστεί, π.χ. ότι «βλέπει όλα τα σημεία» να δείχνουν πως ο Χριστός έρχεται σύντομα να κρίνει τον κόσμο [ή, σύμφωνα με άλλους, να εγκαταστήσει την επίγεια χιλιετή Βασιλεία Του με κέντρο την σημερινή επίγεια Ιερουσαλήμ] και πως αυτός/αυτή είναι έτοιμος/-η να σταθεί ενώπιον Του;          

*************

Όλα τα παραπάνω είναι δικά μου εισαγωγικά σχόλια για αυτά που ακολουθούν και τα οποία ανήκουν στο σχετικά σύντομο άρθρο με τον τίτλο που δανείστηκα και που υπάρχει πάνω πάνω. Ο συγγραφέας του είναι καθηγητής ψυχολογίας σε Αμερικάνικο παν/μιο – Abilene Christian University - και διαθέτει ένα Ιστολόγιο (Blog) με τίτλο Experimental Theology (Πειραματική Θεολογία) με πολύ ενδιαφέρουσες αναρτήσεις τις οποίες χρησιμοποιούν συχνά άλλοι διεθνώς γνωστοί πανεπιστημιακοί Θεολόγοι.

ΙΔΟΥ τα Δώρα και τα Οφέλη που Φέρνει η Αμφιβολία

The Gifts and Benefits of Doubt

 http://experimentaltheology.blogspot.com/2012/11/the-gifts-and-benefits-of-doubt.html

1.Επιστημολογικά Οφέλη

Δεν είναι είδηση, στη δική μας εποχή της μετανεωτερικότητας είναι πολύ δύσκολο να μιλήσεις για αλήθεια, για αντικειμενικότητα, για σταθερές αξίες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για θέματα έξω απ’ το χώρο της καθαυτό Επιστήμης. Συλλογικά, έχουμε χάσει το «μπούσουλα». Όλα έγιναν σχετικά, η αλήθεια με το «Κεφαλαίο Α» χάθηκε και τη θέση του πήραν οι αλήθειες με «μικρό α». Αυτό όμως δεν έφερε μόνο κακά. Με τη μετα-νεωτερικότητα τα θέματα των αδυνάτων και των περιθωριοποιημένων βρήκαν κι αυτά την ευκαιρία να ακουστούν.

[Ο όρος «μεταμοντέρνος» και κυρίως «μετανεωτερικός»  ορίζεται από το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Γ. Μπαμπινιώτη) αυτός που «ακολουθεί αδιάκοπα τις εκάστοτε τάσεις χωρίς αρχές και σταθερά σημεία αναφοράς» και επίσης «(κατ' επέκταση στις κοινωνικές επιστήμες) ο ακραίος σχετικισμός στις αξίες και στην επιστημονική μέθοδο και η απόρριψη της αντικειμενικότητας».]

Πιστοί οι οποίοι χαρακτηρίζονται απ’ την τάση να δείχνουν σκεπτικισμό στα «Μεγάλα Λόγια» και τα σίγουρα συμπεράσματα βρίσκονται μάλλον στο στοιχείο τους με τη μετανεωτερικότητα. Εκεί που οι Φανταμενταλιστές χάνουν την υπομονή τους με τους οπαδούς της μετανεωτερικότητας που τα βλέπουν όλα σχετικά, οι «σκεπτικιστές» πιστοί αντί να θρηνούν για το δύσκολο σύγχρονο περιβάλλον, δηλώνουν πανέτοιμοι να «αναλάβουν» αυτοί τον σύγχρονο και μορφωμένο άνθρωπο. Μια και τους συνδέει μια κάποια συμπάθεια και κάποιο πνεύμα αλληλοκατανόησης, αυτοί θα καταφέρουν να τους παρουσιάσουν τα θέματα της Πίστης με τρόπο που να δείχνει λογικός και να «βγάζει νόημα» για τα άτομα «εκτός της Εκκλησίας». Εδώ δηλαδή υπάρχει ζήτηση για σοβαρή, κατανοητή, διανοητική συζήτηση που δεν μπορεί να προσφέρει όποιος κι όποιος!  

2. Ηθικά Οφέλη

Όπως περιέγραψα στο βιβλίο μου «The Authenticity of Faith” (Η Αυθεντικότητα της Πίστης) βασιζόμενος σε ψυχολογικές έρευνες, ο δογματισμός παράγει και προάγει βία. Εκείνοι που είναι απόλυτοι στα πιστεύω τους είναι επικίνδυνοι.

Απ’ την άλλη μεριά, εκείνοι που εκφράζουν αμφιβολίες ή αβεβαιότητα είναι κατά κανόνα ειρηνόφιλοι. Οι επιφυλάξεις που διατυπώνουν για κάποια θέματα λειτουργούν σαν το κρύο νερό που πέφτει πάνω στις βίαιες τάσεις και παρορμήσεις που ενυπάρχουν σε θέματα ιδεολογίας και πίστης.

3. Ιεραποστολικά Οφέλη

Σύμφωνα με τα λόγια του Χριστού προς τους εβδομήντα μαθητές του, σε όποιο σπίτι σας προσκαλέσουν να μείνετε, «μείνετε στο ίδιο σπίτι τρώγοντας και πίνοντας ό,τι σας προσφέρουν» (Λουκάς 10:7). Άτομα που διατηρούν επιφυλάξεις αισθάνονται άνετα σε τέτοια περιβάλλοντα, δεν διστάζουν να καθίσουν σε τέτοια τραπέζια και να συναναστραφούν με άλλους γιατί η περιέργεια προς τους «άλλους» είναι απ’ τα φυσικά χαρακτηριστικά τους. Με αυτή την έννοια αντιπροσωπεύουν αξιόλογο απόθεμα ανθρώπινου δυναμικού για την Εκκλησία, στο οποίο μπορεί να στηριχτεί και να αξιοποιήσει κατάλληλα.

Εκείνοι που διατυπώνουν επιφυλάξεις κατά κανόνα είναι άτομα με προχωρημένη γνώση για τις άλλες θρησκείες αλλά και για τους αθεϊστές. Τέτοιοι άνθρωποι λοιπόν συχνά γίνονται οι καλύτεροι για το πλησίασμα και τις πρώτες επαφές με άτομα εκτός Εκκλησίας.

4. Βιβλικά Οφέλη

Η άποψη που επικρατεί στις Εκκλησίες είναι πως άτομα με τάση για σκεπτικισμό θα επηρέαζαν αρνητικά τη βιβλικότητα μιας εκκλησίας. Όμως, υπάρχει και μια σημαντική εκφρασμένη άποψη σύμφωνα με την οποία οι σκεπτικιστές συχνά βοηθούν την Εκκλησία να τονώσει και να ενισχύσει τη βιβλικότητα της. Αρκετές εκκλησίες κατά κανόνα επιλέγουν πολύ ιδιαίτερους τρόπους προσέγγισης και να ερμηνείας της Βίβλου. Τέτοιες εκκλησίες συχνά τείνουν να «προσπερνούν» τμήματα της Βίβλου που είναι δύσκολα ή που προκαλούν αμηχανία ή ακόμη και ντροπή. Το βλέπουμε αυτό στα Αναγνωσματάρια των Εκκλησιών που διαθέτουν τέτοια. Οι σκεπτικιστές, αντίθετα, δείχνουν να έλκονται απ’ τα περισσότερο δύσκολα κομμάτια της Βίβλου και επιμένουν η εκκλησία να στρέψει την προσοχή της και να αφιερώσει χρόνο και σ’ αυτά, αν και κάτι τέτοιο δύσκολα το κάνει η εκκλησία. Οι σκεπτικιστές επιμένουν να ασχολείται η εκκλησία με ολόκληρη τη Βίβλο. Και με τα εύκολα και με τα «στρυφνά/δύστροπα» εδάφια και περικοπές.

5. Βιωματικά Οφέλη

Οι πιστοί που διατηρούν επιφυλάξεις σε διάφορα θέματα πίστης έχουν κατά κανόνα σαφή γνώση και επίγνωση ότι στη ζωή υπάρχουν προβλήματα και μπερδεμένες καταστάσεις. Ένα μεγάλο θέμα για το οποίο παλεύουν να βρουν απαντήσεις είναι το πρόβλημα του πόνου και του κακού. Σαν συνέπεια, αμφισβητούν έντονα τις θριαμβολογικές τάσεις και παρορμήσεις που αφθονούν στις Εκκλησίες και καταβάλουν συνεχείς προσπάθειες να περάσουν το μήνυμα πως η Εκκλησία θα πρέπει να αναγνωρίσει το γεγονός πως ο Θεός συχνά είναι απών και σιωπά μπροστά στα φρικιαστικά βάσανα που υφίστανται κάθε τόσο οι άνθρωποι. Επιμένουν πως η μαρτυρία της Εκκλησίας οφείλει να είναι μια αυθεντική, γνήσια και ειλικρινής αντιμετώπιση που να ταιριάζει με την πραγματική εμπειρία του κόσμου. Καμμιά θριαμβολογία που να μην συνοδεύεται από θρήνο. Οι πιστοί που διατηρούν επιφυλάξεις σε κάποια δύσκολα θέματα τονίζουν πως οι εκδηλώσεις μας θα πρέπει να κινούνται στα πλαίσια της αντικειμενικής πραγματικότητας και να δείχνουν πως παίρνουμε στα σοβαρά τα προβλήματα που βιώνει ο σημερινός άνθρωπος.

6. Απολογητικά Οφέλη

Ο τομέας της Δογματικής υποστηρίζει πως η Απολογητική (υπεράσπιση της πίστης) θα πρέπει να διεξάγεται με βάση τους κανόνες της επιχειρηματολογίας. Η άποψη αυτή είναι σύμπτωμα της αντιμετώπισης-θεώρησης της πίστης σαν απλής διανοητικής συναίνεσης και της Απολογητικής σαν τίποτε περισσότερο από μια δημόσια διανοητική επιχειρηματολογία. Ήταν απόλυτα αναμενόμενο, συνεπώς, σαν αποτέλεσμα αυτών των πρακτικών, να αποτύχουν στα πλαίσια της μετα-νεωτερικότητας.

Σ’ αντίθεση με αυτή την προσέγγιση, οι πιστοί που διατηρούν επιφυλάξεις σε διάφορα θέματα πίστης, δεν φαίνονται να πείθονται ιδιαίτερα από αυτές τις διανοητικές αποδείξεις. Σαν αποτέλεσμα, δείχνουν να προτείνουν, να αντιπροσωπεύουν, μια «καινούργια απολογητική», η οποία θα βασίζεται στην πρόσκληση και συμμετοχή μάλλον παρά στην επιχειρηματολογία. Η πίστη για να έχει κάποιο οποιοδήποτε νόημα, θα πρέπει πρώτα να εφαρμοστεί, να βιωθεί.

Τί και Ποιός Είναι ο Θεός

Τί και Ποιός Είναι ο Θεός

 Του Χρύσανθου Θεοχάρη

1. Εισαγωγή 

Η πίστη ξεκινάει απ’ το γεγονός της ύπαρξης του Θεού. Κατά συνέπεια η γνώση του Θεού είναι ένα πολύ σημαντικό θέμα. Η λατρεία μας και η ευσέβειά μας έχει σαν επίκεντρό της το Θεό και γίνεται δια μέσω του Ιησού Χριστού. Αυτή είναι η ουσία της Χριστιανικής πίστης. 

Στο άρθρο αυτό θα πάρουμε σαν δεδομένο πως η μεγάλη πλειοψηφία των Χριστιανών πιστεύει στην ύπαρξη του Θεού κατά κάποιο τρόπο. Σημαίνει όμως αυτό πως μπορούμε να το θεωρήσουμε σαν δεδομένο πως όλοι τους γνωρίζουν τι είναι και ποιος είναι ο Θεός στον οποίο πιστεύουν; Θα δείξει, γιατί αυτό είναι ζητούμενο. 

 Η αλήθεια είναι πως ο κάθε άνθρωπος έχει μια δική του προσωπική αντίληψη για το Θεό, που είναι θεμελιωμένη στον τρόπο που μεγάλωσε, την κατήχηση που δέχτηκε, τη μόρφωση που έχει, τις προσωπικές του εμπειρίες, τα βιώματά του. Όλα αυτά παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εικόνας του Θεού και δύσκολα αλλάζουν. Σημαντικό ρόλο στο θέμα της «βελτίωσης» ή αναβάθμισης των προσωπικών απόψεων περί Θεού μπορούν να παίξουν δυο άλλοι παράγοντες: 

Ο ένας είναι ο τρόπος που κάποιος μελετάει και αντιλαμβάνεται τη Βίβλο. Όπως όλα τα βιβλία, έτσι και η Βίβλος περιέχει διάφορα είδη κειμένων, όπως ιστορικά, ποιητικά, προφητικά, θρησκευτικά κλπ. Σ’ όλα αυτά συναντάει κανείς συμβολικές εικόνες, αλληγορίες, ποιητικές εικόνες, παρομοιώσεις, παραβολές, παροιμίες, υπερβολές, και πολλά άλλα σχήματα λόγου, τα οποία μαθαίνουμε στο σχολείο. Δεν εξαιρείται η Βίβλος απ’ τους γλωσσικούς κανόνες που διέπουν όλα τα κείμενα. Υπάρχει βέβαια κάποιο εξειδικευμένο λεξιλόγιο που υπάρχει στη Βίβλο καθώς και κάποιες άλλες ιδιαιτερότητες. Γι’ αυτά υπάρχουν πολύ εξειδικευμένα και υψηλού επιπέδου Λεξικά και άλλα επιστημονικά βοηθήματα γενικής αποδοχής, στα οποία μπορεί κάποιος που έχει τη διάθεση για σοβαρή μελέτη να βρει όλες τις υπεύθυνες λύσεις και απαντήσεις χωρίς να χρειάζεται να αυτοσχεδιάζει. Με όλα αυτά θα ασχοληθούμε στα ΘΕΟΛΟΓΗΜΑΤΑ προσεχώς. Όταν λοιπόν κάποιος τα αγνοεί όλα αυτά ή θεωρεί πως δεν ισχύουν για τη Βίβλο, κάτι πολύ συνηθισμένο για την πλειοψηφία των ανθρώπων που τη διαβάζουν, τότε είναι λογικό και αναμενόμενο να δημιουργούνται μπερδέματα. Όταν όλα αποδίδονται κυριολεκτικά, τότε πολλά απ’ τα συμπεράσματα θα φαντάζουν επιεικώς «περίεργα». 

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η σχέση που βλέπει ή πιστεύει κάποιος πως υπάρχει ανάμεσα στη Βίβλο (και τη Θρησκεία γενικότερα) και την Επιστήμη. Αν πιστεύει πως μεταξύ τους υπάρχει «πόλεμος» και σύγκρουση, τότε λογικό είναι να ακολουθήσει αυτόνομη πορεία αδιαφορώντας για την επιστημονική γνώση. Αν πιστεύει πως μπορεί να υπάρξει παράλληλη πορεία, συνεργασία και αλληλοσυμπλήρωση σε θέματα παλαιοντολογίας, αρχαιολογίας, γλωσσολογίας, ιστορίας των λαών της περιοχής, του πολιτισμού τους και των επιμέρους κοσμοθεωριών τους, τότε μόνο όφελος μπορεί να προκύψει, πέρα απ’ την αλληλοκατανόηση και το αλληλοσεβασμό. 

Κάτι τελευταίο. Ο Θεός των φιλοσόφων ΔΕΝ θα πρέπει να είναι η βάση της πίστης μας για το Θεό. Ο Θεός των φιλοσόφων είναι ένας θεός απόμακρος και καθαρά θεωρητικός, όχι ο Θεός που μπορούμε να γνωρίσουμε και συνάψουμε σχέση μαζί του. Σίγουρα δεν είναι ο Θεός των Γραφών. Η προσπάθεια των φιλοσόφων να ορίσουν και να περιγράψουν το Θεό, ουσιαστικά τον κάνει απόμακρο και «νεφελώδη», ενώ από μια άλλη άποψη τον περιορίζει και τον μικραίνει. 

2. Ανθρωπομορφισμοί και Ανθρωποπάθειες 

Το βασικό στοιχείο στο οποίο θα σταθούμε εδώ είναι ο τρόπος που ο Θεός περιγράφεται στη Βίβλο. Συγκεκριμένα, υπάρχει μια πληθώρα εκφράσεων και εικόνων για το Θεό, σε υψηλό ποσοστό στην Παλαιά Διαθήκη και σε πολύ χαμηλότερο στην Καινή, που κάθε άλλο παρά «θεϊκές» θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν. Είναι με άλλα λόγια πάρα πολύ ανθρώπινες. Πρόκειται για τους γνωστούς ανθρωπομορφισμούς, εικόνες δηλαδή που παρουσιάζουν τον Θεό με καθαρά ανθρώπινα χαρακτηριστικά - να έχει σώμα, χέρια, μάτια, αυτιά, να περπατάει κλπ., ακριβώς όπως ο άνθρωπος – καθώς και τις ανθρωποπάθειες, που τον εμφανίζουν με αισθήματα και πάθη όμοια με εκείνα του ανθρώπου, όπως π.χ. να λυπάται, να θυμώνει, να αλλάζει γνώμη, να κοιμάται κ.ά. Πιο συγκεκριμένα:

Ανθρωπομορφισμοί 

Αποδίδονται στο Θεό σωματικά χαρακτηριστικά, όπως να μιλάει, να πλάθει άνθρωπο με πηλό, να φυτεύει, να περπατάει, να κλείνει την κιβωτό, να μυρίζει, να κατεβαίνει, να ακούει, να στερεώνει τη γη, κ.ά. 

Ο Θεός μιλάει: Γένεσις 1:3 «Τότε είπε ο Θεός» 

Πλάθει τον άνθρωπο με πηλό: Γένεσις 2:7 «Τότε ο Κύριος ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο από το χώμα της γης και φύσηξε μέσα στα ρουθούνια του πνοή ζωής». 

Φυτεύει ένα κήπο: Γένεσις 2:8 «Ύστερα ο Κύριος ο Θεός φύτεψε έναν κήπο στην Εδέμ προς την ανατολή, όπου έβαλε τον άνθρωπο που είχε πλάσει». 

Περπατάει: Γένεσις 3:8 «Τότε άκουσαν το θόρυβο που έκανε ο Κύριος ο Θεός, καθώς περπατούσε στον κήπο το δειλινό, και κρύφτηκαν απ’ αυτόν ο Αδάμ και η γυναίκα του ανάμεσα στα δέντρα του κήπου». 

Κλείνει την κιβωτό: Γένεσις 7:16 «Μετά την είσοδο και του Νώε ο Κύριος έκλεισε την κιβωτό πίσω του». 

Κατεβαίνει για να δει: Γένεσις 11:5 «Κατέβηκε, λοιπόν, ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο, που έχτιζαν οι άνθρωποι». 

Ακούει τις φωνές: Γένεσις 21:17 «Ο Θεός όμως άκουσε τις φωνές του παιδιού, κι ένας άγγελος Θεού φώναξε στην Άγαρ από τον ουρανό». 

Στερεώνει τα’ αστέρια και τη σελήνη: Ψαλμός 8:4 «Όσες φορές βλέπω στους ουρανούς σου –έργα της αξιοσύνης σου– τ’ αστέρια, τη σελήνη, που εσύ τα στέριωσες». 

Ο Θεός που κοιμάται και ξυπνάει 

Δεν πρόκειται για σχήμα λόγου. Έτσι το γνωρίζουν και ακριβώς έτσι το αντιλαμβάνονται. Όπως οι άνθρωποι, έτσι και ο Γιαχβέ (ο Θεός του Ισραήλ), και οι άλλοι θεοί (των Εθνών) κοιμούνται και ξυπνούν: 

Ο Βάαλ: Α Βασιλέων 18:27 Το μεσημέρι ο Ηλίας άρχισε να τους εμπαίζει: «Φωνάξτε πιο δυνατά», τους έλεγε. «Θεός είν’ αυτός! Μπορεί να είναι βυθισμένος σε σκέψεις· μπορεί να είναι κάπου απασχολημένος ή να ταξιδεύει. Ίσως κοιμάται και πρέπει να ξυπνήσει!» 

Ο Θεός του Ισραήλ: Ψαλμός 35:22-23 «Εσύ όμως, Κύριε, είδες· μη μείνεις σιωπηλός. Κύριέ μου, μη μ’ αφήνεις! Ξύπνα και σήκω κι υπερασπίσου με· Θεέ και Κύριέ μου, πάρε το μέρος μου!». 

Ψαλμός 44:24-25 «Σήκω! Γιατί ησυχάζεις, Κύριε; Δράσε! Για πάντα μη μας απωθείς. Την παρουσία σου γιατί την κρύβεις και λησμονάς τη δυστυχία και την ανάγκη μας;» 

Ψαλμός 59:5-6 “Παρ’ όλο που ’μαι αθώος, εκείνοι τρέχουν κι ετοιμάζονται. Ξύπνησε, Κύριε, έλα κοντά μου, κοίταξε. Κύριε, εσύ, Θεέ πανίσχυρε, Θεέ του Ισραήλ, σήκω να τιμωρήσεις όλα τα έθνη».

Ανθρωποπάθειες 

Ο Θεός μετανιώνει: Γένεσις 6:6 «μετάνιωσε που είχε δημιουργήσει τον άνθρωπο στη γη και λυπήθηκε κατάκαρδα». 

Γελάει, χλευάζει, θυμώνει: Ψαλμός 2:4-5 «Θ’ αναγελάσει εκείνος που ’χει στους ουρανούς το θρόνο του· θα τους χλευάσει ο Κύριος! Θα τους μιλήσει τότε οργισμένος, με το θυμό του θα τους συνταράξει». 

Ψαλμός 37:13 «Ο Κύριος γελάει μαζί του γιατί ξέρει πως έρχεται της τιμωρίας του η μέρα».

Εξοργίζεται: Αριθμοί 11:1 «Κάποτε ο λαός άρχισε να παραπονιέται στον Κύριο για τα βάσανά του. Όταν ο Κύριος τους άκουσε, εξοργίστηκε κι έστειλε εναντίον τους φωτιά, η οποία έκαψε μια άκρη του στρατοπέδου». 

Ησαΐας 61:8 «Εγώ τη δικαιοσύνη αγαπώ», λέει ο Κύριος, «μισώ τη δολερή αρπαγή». 

Εκδικείται: Δευτερονόμιο 32:35 «Σ’ εμένα ανήκει η εκδίκηση κι η ανταπόδοση». 

Σφυρίζει: Ησαΐας 7:18 «Έρχεται μέρα που ο Κύριος θα σφυρίξει στους εχθρούς, κι αμέσως θα ’ρθουνε από τις εκβολές των ποταμών της Αιγύπτου, σαν σύννεφο από μύγες κι από την Ασσυρία σαν σμήνος από σφήκες». 

Χαίρεται: Δευτερονόμιο 30:9 «Ο Κύριος θα χαίρεται να σας ξανακάνει ευτυχισμένους». 

Δυσαρεστείται αν πατήσει σε ανθρώπινα κόπρανα!!! 

Η περίπτωση αυτή παραείναι «ανθρώπινη» για να αναφέρεται στο Θεό. Θα ταίριαζε σε έναν αξιωματούχο, σε έναν υψηλόβαθμο αξιωματικό, σε ένα θεό [«θεούλη» με μικρό -θ-] ή κάτι τέτοιο, όχι όμως στο ΘΕΟ. Κι’ όμως σύμφωνα με όσα είδαμε παραπάνω αυτοί ήταν οι θεοί των λαών της περιοχής εκείνης. 

Δευτερονόμιο 23:13-15 

Θα ορίζετε έναν τόπο έξω από το στρατόπεδο που να πηγαίνετε για τις φυσικές σας ανάγκες. Καθένας να έχει μαζί με τον εξοπλισμό του ένα τσαπί και όταν πηγαίνει εκεί έξω, να σκάβει μ’ αυτό και μετά να σκεπάζει τα κόπρανά του. Ο Κύριος, ο Θεός σας, πηγαινοέρχεται μέσα στο στρατόπεδό σας, για να σας προστατεύει και να κάνει τους εχθρούς σας να παραδίνονται μπροστά σας. Γι’ αυτό πρέπει το στρατόπεδο σας να είναι τόπος καθαρός· για να μη δει ο Κύριος εκεί κάτι ακάθαρτο και σας εγκαταλείψει. 

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο Θεός υπάρχει, σίγουρα όμως οι ανθρωπομορφισμοί και οι ανθρωποπάθειες που υπάρχουν στη Βίβλο τον αδικούν. Η εικόνα που συνθέτουν ταιριάζει με την εποχή εκείνη και τις επιστημονικές γνώσεις που υπήρχαν τότε. Σίγουρα όμως είναι κατά πολύ ανώτερη απ’ την εικόνα που δίνουν ή μάλλον έδιναν οι άλλοι λαοί της Μέσης Ανατολής, όπου επικρατούσε ο πολυθεϊσμός και ο έντονος θηριομορφισμός ή ο ζωομορφισμός, έννοιες που στο εννοιολογικό πλαίσιο της θρησκειολογίας σημαίνουν την απεικόνιση θεών ως ζώων ή την απόδοση ζωικών χαρακτηριστικών στο σύνολο των ιδιοτήτων τους. Όλα αυτά «βγάζουν νόημα» στα πλαίσια της εποχής εκείνης, όχι όμως στη δική μας εποχή. 

Σε μορφή αρχείου pdf σας παραθέτω ένα βιβλίο με τίτλο “Documents from Old Testament Times”, στο οποίο μπορείτε να βρείτε κείμενα των λαών της περιοχής, στα Αγγλικά. Μπορείτε να το κατεβάσετε και να το κρατήσετε. Περιέχει αποσπάσματα κειμένων Εβραϊκών, Αιγυπτιακών, Ασσυριακών, Μωαβιτικών κ.ά., χρήσιμα για όσους θέλουν να το ψάξουν περισσότερο.

https://ia800209.us.archive.org/21/... 

Υπάρχει μια ιστοσελίδα πάνω στο θέμα που εξετάζουμε, την οποία παρακολουθώ και βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα. Το όνομά της είναι BioLogos (http://biologos.org/). Είναι στην Αγγλική και ο στόχος τους είναι το κάλεσμα προς την εκκλησία και τον κόσμο να αντιληφθούν την αρμονία που υπάρχει ανάμεσα στην επιστήμη και τη Βιβλική πίστη (invites the church and the world to see the harmony between science and biblical faith as we present an evolutionary understanding of God’s creation). Δεν γνωρίζω πολλά πράγματα για το Θεολογικό τους πλαίσιο – ή μάλλον γνωρίζω πάνω κάτω -, αλλά αυτό δεν είναι το ζητούμενο στο προκείμενο. Υπάρχουν και επιστημονικά περιοδικά ακαδημαϊκού επιπέδου, όπως το Theology and Science (http://www.ctns.org/theology_science.html), αλλά δεν θέλω να σας πάω τόσο μακριά!!! 

Οι ανθρωπομορφισμοί και οι ανθρωποπάθειες της Παλαιάς Διαθήκη δεν είναι απλά σχήματα λόγου, αλλά απεικονίζουν τις αντιλήψεις που είχαν για το Θεό την εποχή εκείνη οι λαοί της περιοχής. Δεν είναι δηλαδή πως θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν άλλη φρασεολογία πιο «υψηλή», αν και υπάρχουν κάποια εδάφια που το κάνουν αυτό – και πάλι βέβαια στα πλαίσια των γνώσεων της εποχής εκείνης. Λίγο πολύ έβλεπαν και αντιλαμβάνονταν το Θεό ή τους θεούς απλά σαν κάτι περισσότερο από υπεράνθρωπους και ήρωες. Αυτό ίσχυε και για τους αρχαίους Έλληνες, για τους λαούς γύρω απ’ την Παλαιστίνη, και σε μεγάλο βαθμό και για τους ίδιους τους Εβραίους. 

Ακόμη και σήμερα μια πολύ μεγάλη μερίδα θρησκευόμενων συνανθρώπων μας αντιλαμβάνεται το Θεό με παρόμοιο τρόπο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν πως έχουν ή μπορούν να έχουν το Θεό του χεριού τους. Τον έχουν «σήκω – κάτσε και κάτσε – σήκω». Πιστεύουν πως οι κουβέντες τους έχουν τη μαγική ικανότητα να τον κάνουν να κινητοποιείται και να ικανοποιεί τις επιθυμίες τους και τις υποδείξεις τους. 

Για τους λαούς της εποχής που γράφτηκαν η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη οι ανθρωπομορφικές εκφράσεις ήταν πραγματικές και όχι συμβολικές, δεν τις θεωρούσαν δηλαδή σχήματα λόγου. Εννοείται βέβαια πως ο Θεός δεν είναι – ούτε ήταν - όπως τον παρουσιάζουν τα εδάφια που παρατέθηκαν. Εμείς οι σημερινοί το γνωρίζουμε αυτό πολύ καλά. Εμείς λοιπόν που γνωρίζουμε πώς λειτουργεί ο κόσμος και οι φυσικοί νόμοι θα πρέπει να παίρνουμε τέτοιες εκφράσεις σαν σχήματα λόγου που εκφράζουν θεολογικές αλήθειες, οι οποίες μας βοηθούν να συνθέσουμε μια σωστή, σύγχρονη και ολοκληρωμένη εικόνα για τον Θεό της Βίβλου. Δεν θα πρέπει όμως να κάνουμε το σφάλμα να πάρουμε μερικές απ’ αυτές σαν σχήματα λόγου και άλλες σαν κυριολεκτικές, ανάλογα με το τί μας βολεύει και τί ταιριάζει με τις απόψεις που έχουμε ήδη διαμορφώσει. Ούτε πολύ περισσότερο, κάτι πολύ συνηθισμένο με άτομα φανταμενταλιστικής νοοτροπίας, να καταφεύγουμε σε αυτοσχέδιες «εξηγήσεις» να αναδείξουμε δήθεν τo υποτιθέμενο πραγματικό νόημα των σχετικών εδαφίων – και τελικά να γινόμαστε περίγελως στους σοβαρούς μελετητές. 

Όπως και να έχει το πράγμα, γεγονός είναι πως εικόνες του Θεού σαν τις παραπάνω λειτούργησαν παραπλανητικά μέσα στους αιώνες με αποτέλεσμα να επικρατήσει μια πολύ «ανθρώπινη» αντίληψη για τον Θεό – ενός Θεού δηλαδή ουσιαστικά κατ’ εικόνα και ομοίωση του ανθρώπου. Στους Θεολογικούς κύκλους κυκλοφορεί το εξής ωραίο που αποδίδεται στο Βολταίρο: «“In the beginning God created man in His own image, and man has been trying to repay the favor ever since.” (Στην αρχή ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ’ εικόνα του, και από τότε ο άνθρωπος προσπαθεί να του ανταποδώσει τη χάρη [να πλάσει δηλαδή κι αυτός με τη σειρά του το Θεό κατ’ εικόνα του ανθρώπου]). Παρόμοιο είναι και το νόημα της εικόνας που βλέπουμε ακριβώς από κάτω:

Κατ’ Εικόνα και Ομοίωση 

Τί σημαίνει η διδασκαλία της Γραφής πως ο άνθρωπος πλάστηκε κατ’ εικόνα και ομοίωση του Θεού; Αναφέρεται άραγε σε σωματικές ομοιότητες ανάμεσα στο Θεό και τον άνθρωπο; ΟΧΙ βέβαια! Το κατ’ εικόνα και ομοίωση αναφέρεται στις ιδιότητες με τις οποίες ο Θεός προίκισε τον άνθρωπο, όπως αυτογνωσία, νους και σκέψη, αφηρημένη σκέψη, μεταφυσικές τάσεις και αναζητήσεις, ελευθερία, αίσθηση του καλού, του ωραίου, του δικαίου, κλπ. - ιδιότητες που τον κάνουν να ξεχωρίζει απ’ τα υπόλοιπα δημιουργήματα. Οι εικόνες και τα σύμβολα με τα οποία περιγράφεται στη Βίβλο ο Θεός δεν θα πρέπει να μας μπερδεύουν ως προς την πραγματικότητα της ουσίας του Θεού. Πρόκειται απλά και μόνο για εικόνες και σύμβολα χτισμένα πάνω στις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής εκείνης. Mερικά παραδείγματα εικόνων - για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι: 

Πατέρας: Είναι η πιο γνωστή και συνηθισμένη εικόνα του Θεού στη Γραφή, ριζωμένη στις πατριαρχικές αντιλήψεις της εποχής εκείνης. Στην ερώτηση, «Είναι αρσενικός ο Θεός;», δεν υπάρχει παρά μια απάντηση: ΟΧΙ! Η έννοια του φύλου δεν έχει σχέση με το αληθινό Θεό της Βίβλου. 

Ο σύγχρονος Βιβλικός Φεμινισμός και η Φεμινιστική Ερμηνευτική βοήθησαν τους θεολόγους να προσέξουν και άλλες εικόνες του Θεού όπως αυτές που προσιδιάζουν με ιδιότητες Μητέρας-Γυναίκας: Το «θηλυκό» στοιχείο του Θεού το βλέπουμε στις παρακάτω αναφορές: 

 Στην προσωποποιημένη «Σοφία» του Θεού (Παροιμίες, ολόκληρο το κεφ. 8, Λουκάς 7:35) κάτι ανάλογο δηλαδή με το «Λόγο» του Θεού στο πρώτο κεφάλαιο του Ιωάννη. 

"Ο Κύριος με δημιούργησε πριν απ’ τα έργα του όλα, το πρώτο από τα έργα του από πολύ παλιά. Δημιουργήθηκα πριν από τους αιώνες, αρχή αρχή,"

Στη «μητρική στοργή» του (Ησαΐας 66:13), 

Στην εικόνα της αφέντισσας των σκλάβων (Ψαλμός 123:2), 

Στην κλώσσα με τα κλωσσόπουλα: (Ματθαίος 23:37) 

«Ιερουσαλήμ Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που σου στέλνει ο Θεός! Πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα παιδιά σου όπως η κλώσα συνάζει τα κλωσόπουλα κάτω απ’ τις φτερούγες της, αλλά εσείς δεν το θελήσατε». 

 Άλλες εικόνες του Θεού είναι εκείνη του Βασιλιά, του Συζύγου (του Λαού Ισραήλ), του Πολεμιστή, και άλλες. 

3. Ένας Θεός για το Σημερινό Κόσμο 

 Ζούμε σε μια εποχή που είναι αποτέλεσμα εντυπωσιακών εξελίξεων και αλλαγών σε όλους τους τομείς της ζωής. Τίποτε δεν έχει γλυτώσει το ξεσκόνισμα και την επανεξέταση. Ο Διαφωτισμός δεν παίρνει τίποτε δεδομένο, ακόμη και οι μεγάλες αυθεντίες περνούν από κόσκινα. Ο σημερινός άνθρωπος έχει ερωτήματα και ζητάει απαντήσεις που να περνούν τις σύγχρονες δοκιμασίες. 

Το ίδιο συμβαίνει και στη Θρησκεία. Δεν γίνονται δεκτές οι απλοϊκές απαντήσεις. Οι αναζητήσεις γίνονται με προσφυγή στα πρωτότυπα κείμενα και πηγές. Οι επιστημονικές και οι γενικότερες απόψεις των ανθρώπων των περιόδων συγγραφής της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, η συνολική κοσμοθεωρία τους δηλαδή, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην «αποκωδικοποίηση» πραγμάτων που συναντούμε στη Βίβλο. 

 Ας πάρουμε για παράδειγμα τη λέξη «ουρανός». Στην Ελληνική γλώσσα, αρχαία και σύγχρονη, η λέξη «ουρανός» αναφέρεται τόσο στον ατμοσφαιρικό αέρα και το διάστημα πέρα από αυτόν, όσο και στον ουρανό σαν κατοικία του Θεού. Το κείμενο και η συνάφεια μας βοηθάει να καταλάβουμε περί τίνος πρόκειται σε κάθε περίπτωση. Όταν ο Ιησούς λέει στους ανθρώπους, «λέτε, σήμερα θα έχουμε κακοκαιρία γιατί ο ουρανός είναι κόκκινος και συννεφιασμένος» (Ματθαίος 16:3), καταλαβαίνουμε ότι μιλάει για την γήινη ατμόσφαιρα. Όταν ο Παύλος γράφει ότι «έχουμε στους ουρανούς κατοικία αιώνια» (Β Κορινθίους 5:1), αντιλαμβανόμαστε πως μιλάει για πνευματικά πράγματα και πνευματικό ουρανό.

Στο περιστατικό της ανάληψης του Ιησού, στο βιβλίο των Πράξεων 1:9-11, διαβάζουμε τα εξής: 

«Μόλις τα είπε αυτά, κι ενώ εκείνοι τον κοίταζαν, ανυψώθηκε προς τον ουρανό, και μια νεφέλη τον έκρυψε από τα μάτια τους. Και καθώς κοίταζαν που ανέβαινε προς τον ουρανό …» 

Προς τα πού «ανέβαινε»; Προφανώς σ’ αυτό που έβλεπαν οι μαθητές, τον υλικό ουρανό. Δεν αναφέρεται εδώ στον “ουρανό” με τη βιβλική-θεολογική έννοια, αλλά τον υλικό / διαστημικό / ατμοσφαιρικό ουρανό. Ήταν σε θέση να ξεχωρίσουν ανάμεσα στις δύο αυτές έννοιες οι μαθητές του Ιησού; Περνούσε καν απ’ το μυαλό τους η ανάγκη να κάνουν τέτοιες σκέψεις; Τι σήμαινε το «πάνω» και «κάτω» για τον Χριστιανό του πρώτου αιώνα και τί σημαίνει «πάνω» και «κάτω» για τον Χριστιανό του 21ου αιώνα που η κοσμοθεωρία του είναι διαφορετική; Δεν χρειάζονται όλα αυτά κάποια επεξεργασία; Αναμφίβολα ναι. Δεν μπορώ να επεκταθώ περισσότερο σ’ αυτό το άρθρο, αλλά επειδή τέτοια θέματα είναι πολύ σημαντικά, θα απασχολήσουν τα Θεολογήματα πολλές φορές στο μέλλον. Υπομονή λοιπόν! 

Ερχόμαστε τώρα στο θέμα του Θεού. Πέρα απ’ τους ανθρωπομορφισμούς και τις ανθρωποπάθειες της Βίβλου που είδαμε πιο πάνω, που μας λένε περισσότερα πράγματα για τις κοινωνικές αντιλήψεις των ανθρώπων της εποχής εκείνης και λιγότερα για την ουσία και τη φύση του Θεού, υπάρχουν στη Βίβλο πολλά εδάφια που μας δίνουν τη δυνατότητα να συνθέσουμε μια πιο πλατιά αντίληψη για τη φύση του Θεού. Απ’ αυτά επιλέγουμε - δειγματοληπτικά - τρία: 

 Πράξεις 17:24-29 – Το θείον [πρωτότυπο κείμενο] η θεότητα [μετάφραση) 

"ο θεός ο ποιήσας τον κόσμον και πάντα τα εν αυτώ, ούτος ουρανού και γης υπάρχων κύριος ουκ εν χειροποιήτοις ναοίς κατοικεί ουδέ υπό χειρών ανθρωπίνων θεραπεύεται προσδεόμενός τινος ... ζητεῖν τον θεόν εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτόν και εύροιεν, καί γε οὐ μακράν από ενός εκάστου ημών υπάρχοντα. εν αυτώ γαρ ζώμεν και κινούμεθα και εσμέν, ως και τινες των καθʼ υμάς ποιητών ειρήκασιν· Του γαρ και γένος εσμέν. γένος ουν υπάρχοντες του θεού ουκ οφείλομεν νομίζειν χρυσώ ή αργύρῳ ή λίθῳ, χαράγματι τέχνης και ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου, το θείον εἶναι ὅμοιον". 

 "Είναι ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο κι όλα όσα υπάρχουν σ’ αυτόν. Ως Κύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε υπηρετείται από χέρια ανθρώπινα σαν να ’χε ανάγκη από κάτι, αφού αυτός είναι που δίνει σε όλα ζωή και πνοή και τα πάντα... Θέλησε να ζητούν τον Κύριο και να προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι, αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. Γιατί μέσα σ’ αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε, όπως λένε και μερικοί απ’ τους δικούς σας ποιητές: "Δική του είμαστε γενιά”. Αφού, λοιπόν, είμαστε γενιά του Θεού, δε θα πρέπει να νομίζουμε ότι η θεότητα είναι κάτι όμοιο με χρυσάφι ή ασήμι ή πέτρα, δηλαδή με γλυπτό έργο της τέχνης ή της φαντασίας του ανθρώπου". (Η Αγία Γραφή με τα Δευτεροκανονικά (Παλαιά και Καινή Διαθήκη) της Βιβλ. Εταιρείας)

Ιωάννης 4:24: Ο Θεός είναι Πνεύμα 

"Πνεύμα ο θεός, και τους προσκυνούντας αυτόν εν πνεύματι και αληθείᾳ δει προσκυνείν”. 

 

"Ο Θεός είναι πνεύμα. Κι αυτοί που τον λατρεύουν πρέπει να τον λατρεύουν με τη δύναμη του Πνεύματος, που φανερώνει την αλήθεια» ή "Ο Θεός είναι Πνεύμα και εκείνοι που τον λατρεύουν πρέπει να τον λατρεύουν πνευματικά και αληθινά". 

Α Ιωάννου 1:5: Ο Θεός είναι Φως 

“Και εστιν αύτη η αγγελία ην ακηκόαμεν απʼ αυτού και αναγγέλλομεν υμίν, ότι ο θεός φως εστίν και σκοτία εν αυτώ ουκ έστιν ουδεμία”.

 

"Αυτό είναι το μήνυμα που ακούσαμε από τον Ιησού Χριστό και σας το μεταφέρουμε: Ο Θεός είναι φως, και δεν υπάρχει σ’ αυτόν καθόλου σκοτάδι". 

Η ιδέα, η έννοια, η ουσία του Θεού είναι πέρα και πάνω απ' τις λέξεις που χρησιμοποιούμε ή που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μιλώντας γι' αυτόν. Κάθε γλώσσα έχει τη δική της λέξη ή λέξεις ή φράσεις για το Θεό. Η Παλαιά Διαθήκη έχει πολλές τέτοιες φράσεις - π.χ. "Κύριος των Δυνάμεων". Στην Καινή Διαθήκη, στη δίκη του Ιησού, ο Αρχιερέας των Ιουδαίων τον ρωτάει: «Συ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Ευλογητού;» (Μάρκος 14:61). Να λοιπόν και άλλο ένα όνομα του Θεού – Ευλογητός! 

Πώς θα μπορούσαμε να συλλάβουμε ή μάλλον να περιγράψουμε την ιδέα του Θεού μέσα στο σημερινό κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο - σεβόμενοι τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, χωρίς ωστόσο να βγαίνουμε έξω απ’ τα βιβλικά πλαίσια; Ποιες εικόνες θα μπορούσαμε να επιστρατεύσουμε για να περιγράψουμε το Θεό με τρόπο που να έχει απήχηση στον άνθρωπο της τρίτης χιλιετίας; Επιγραμματικά θα αναφέρουμε μερικές απ’ τις προτάσεις που έχουν γίνει, για να "πάρει μπρος" το μυαλό μας. Δεν χωράνε μεγάλες αναλύσεις στο άρθρο αυτό που είναι εισαγωγικού χαρακτήρα. Τα θέματα αυτά θα μας απασχολήσουν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βάθος, κι άλλες φορές. 

Ο Νους και η Ψυχή του Κόσμου – και ο κόσμος το Σώμα του. 

Το Μυστήριο 

Το Άλλο – Το Διαφορετικό 

Το Υπέρτατο Ον 

Η Ανώτερη Δύναμη - το ακούμε συχνά από συνανθρώπους μας που είναι πολλοί και συνεχώς αυξάνονται. “Εγώ πιστεύω απλά σε μια Ανώτερη Δύναμη”, λένε. 

Η Δύναμη - όσοι είδαν τη σειρά ταινιών «Πόλεμος των Άστρων» θα το θυμούνται. 

Η Παγκόσμια Συνείδηση - σε μεγάλο βαθμό το συναντάει κανείς στο Βουδισμό και τον Ινδουισμό. Βέβαια, στις θρησκείες αυτές ο Θεός είναι εντελώς απρόσωπος, είναι δηλαδή μια απρόσωπη παγκόσμια δύναμη, αν και στον Ινδουισμό τουλάχιστον υπάρχει παράλληλα και η πίστη σε "προσωπικό" Θεό.

«Εικόνες» του Θεού απ' το βιβλίο ΑΣΚΗΤΙΚΗ του Καζαντζάκη: Παρά το γεγονός ότι δεν τα πήγαινε καλά με την επίσημη Εκκλησία, ο Καζαντζάκης ασχολήθηκε με το θρησκευτικό γεγονός και έγραψε βιβλία θρησκευτικού προβληματισμού που αξίζει να διαβαστούν - εγώ αυτά τουλάχιστον τα διάβασα. Να οι δικές του "προτάσεις" για το πώς να "ονοματίσουμε", όπως λέει, το Θεό. Όπως βλέπετε, δεν του έλειπε η φαντασία και η οξυδέρκεια: 

Είδαμε τον ανώτατο κύκλο των στροβιλιζόμενων δυνάμεων. Τον κύκλο αυτόν τον ονοματίσαμε Θεό. Μπορούσαμε να του δώσουμε ό,τι άλλο όνομα θέλαμε: Άβυσσο, Μυστήριο, Απόλυτο Σκοτάδι, Απόλυτο φως, Ύλη, Πνέμα, Τελευταία Ελπίδα, Τελευταία Απελπισία, Σιωπή (σελ. 65). 

Απ' όλα αυτά του Καζαντζάκη εγώ ξεχωρίζω τα Άβυσσος, Μυστήριο, Απόλυτο Φως, Πνεύμα, Τελευταία Ελπίδα - και ίσως και το Σιωπή. 

Το Συλλογικό Ασυνείδητο. Η ιδέα αυτή ξεκίνησε απ’ τον μεγάλο ψυχολόγο Γιούνγκ. Σύμφωνα μ’ αυτήν ο Θεός βρίσκεται με κάποιον τρόπο στο ασυνείδητο όλων ανθρώπων. Η ιδέα ταιριάζει με τον Πανενθεϊσμό, άποψη αρκετά διαδεδομένη σύμφωνα με την οποία ο Θεός βρίσκεται μέσα σε όλα τα κτίσματά του - σ' αντίθεση με τον Πανθεϊσμό που θέλει το κάθε κτίσμα, το σύνολο δηλαδή των κτισμάτων, να είναι κομμάτι του Θεού. Να τονίσουμε εδώ πως ο Πανθεϊσμός στερείται Βιβλικών βάσεων και κατά συνέπεια δεν γίνεται δεκτός στο Χριστιανισμό. 

Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνούμε πως ο Θεός της Βίβλου δεν είναι απλά μια ασαφής και απρόσωπη «δύναμη», αλλά Πρόσωπο – Προσωπικότητα με αυτονομία, νου, σκέψη, θέληση, δύναμη. Πάντως, εικόνες σαν τις παραπάνω σίγουρα μας βοηθούν να δούμε το Θεό πιο σωστά και πιο πλατιά, έτσι που η σχέση μας μαζί του να βιώνεται πιο ουσιαστικά εν Χριστώ (Ιωάννης 17:3), γνωρίζοντας πως με ένα τέτοιο Θεό κανένας δεν μπορεί να παίξει κρυφτούλι, και τον οποίο κανένας, μα κανένας, δεν μπορεί να ξεγελάσει με επίπλαστη, ψεύτικη ευσέβεια.

"Μην έχετε ψευδαισθήσεις, ο Θεός δεν εμπαίζεται. Ό,τι σπέρνει ο άνθρωπος, αυτό θα θερίσει" (Γαλάτας 6:7). 

"Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός, πιο κοφτερός κι από κάθε δίκοπο σπαθί· εισχωρεί βαθιά, ως εκεί που χωρίζει την ψυχή απ’ το πνεύμα, το κόκαλο απ’ το μεδούλι, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις προθέσεις της καρδιάς. Δεν υπάρχει δημιούργημα στον κόσμο που να μπορεί να κρυφτεί απ’ το Θεό· όλα είναι γυμνά και φανερά μπροστά στα μάτια του· σ’ αυτόν θα δώσουμε λόγο" (Εβραίους 4:12-13). 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

Cowdell, Scott, A God for This World, Λονδίνο: Mowbray, 2000. (Ένας Θεός για Τούτο τον Κόσμο. Πρόκειται για ένα πολύ ωραίο βιβλίο, απ' το οποίο δανείστηκα κάποιες ιδέες για το τελευταίο μέρος του άρθρου). 

"Anthropomorphism", Interpreter’s Dictionary of the Bible, Nashville: Abingdon, 1962. 

Thomas, D. Winton (Editor), Documents from Old Testament Times, New York: Harper & Row, 1961. 

Willis, John T., (editor), The World and Literature of the Old Testament, Austin: Sweet Publ. Company, 1979. 

Καζαντζάκης, Νίκος, Ασκητική [Salvatore Dei] Αθήνα.